سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 471

معنایش این است که صوم روز عید فطر هم به عنوان صومی مستحب است و هم به عنوان صوم یوم عید فطر حرام است. هیچ کس نمی تواند قائل به جواز این معنا شود، از اینجا کشف می کنیم که معنی تعلق نهی به عبادت اصلا اجتماع امر و نهی نیست. امری وجود ندارد آنچه که است«لیس الا النّهی».

منتهی اگر بجای نهی، امر به آن متعلق می شد«لکان امره امرا عبادیا». لکن این(اگر) است، این قضیّۀ تعلیقیه و شرطیه است. اما آنچه که واقعیت دارد فقط صوم است و تعلق النّهی به صوم عید فطر و عید قربان، و«لیس الا».

عدم ارتباط مسأله اجتماع با مسألۀ نهی متعلق به عبادت

لذا مسألۀ نهی متعلق به عبادت اصلا معنا ندارد که ارتباطی به مسألۀ اجتماع امر و نهی داشته باشد. معنا ندارد که فرع ما نحن فیه باشد، ما نحن فیه آنجایی است که امر و نهی فعلی داریم، امر به دو عنوان متعلق است و این دو عنوان نسبتشان عموم و خصوص من وجه است. اما در باب صوم و نهی متعلق به صوم عید فطر و عید قربان این مسائل مطرح نیست. لذا کسی خیال نکند که آن مسأله، لااقل جنبۀ فرعیت و طولیّت دارد نسبت به ما نحن فیه، نه، یک مسألۀ مستقله ای است و اصلا عنوان اجتماع امر و نهی در آنجا مطرح نیست. آنچه که مطرح است، فقط نهی است، منتهی چون متعلق عبادت است، گفته اند که اگر کسی در این روز روزه گرفت آیا این نهی علاوۀ بر این که مخالفت عملیه شده است و انسان را چوب و فلک می زنند، روزۀ انسان هم باطل است یا باطل نیست؟ این چه ربطی اصولا به مسألۀ اجتماع امر و نهی دارد؟ لذا اگر کسی دقت کند اصولا جای این توهم نبوده که در مقام این برآییم که بین المسألتین فرق قائل شویم، فرق بیّن و روشن بین المسألتین وجود دارد. اینهم یکی از مقدماتی که مرحوم آخوند ذکر کردند با این خصوصیات.

اما مقدمۀ دیگری که ایشان ذکر می فرمایند این است که: آیا مسألۀ اجتماع امر و نهی به عنوان یک مسألۀ اصولیه و یکی از مسائل علم اصول مطرح است؟ یا این که یک مسألۀ فقهیه و مربوط به علم فقه است؟ یا این که یک مسألۀ کلامیه و مربوط به علم کلام است؟ یا این که یکی از مبادی تصدیقیۀ علم اصول است؟ احتمال پنجم این که یکی از مبادی احکامیۀ علم اصول باشد که اینها را یک یک«ان شاء الله» توضیح می دهیم.

معیار مسألۀ اصولی از نظر صاحب کفایه

مرحوم آخوند حرفشان این است که ما برای مسألۀ اصولیه یک معیار و ضابطه ای داریم، هر کجا