سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 472

آن معیار و ضابطه باشد مسأله را مسألۀ اصولیه می دانیم. می فرماید: این معیار در ما نحن فیه هم وجود دارد که بعد ذکر می کنیم. چرا؟ می فرماید: درست است که هم معیار فقهی بودن و هم معیار کلامی بودن و هم معیار مبادی تصدیقیّۀ علم اصول بودن و هم معیار مبادی احکامیّۀ علم اصول بودن در آن هست؛ لکن وجود آن معیارها ضرر نمی زند. همان طوری که در اول مباحث علم اصول بیان کردند، ممکن است یک مسأله ای مسألۀ دو علم باشد، مسألۀ سه علم باشد، این که می گوییم: بین العلمین و بین علوم تمایز وجود دارد، این تمایز معنایش این نیست که در هیچ مسأله ای اینها نباید اتحاد و اتفاق داشته باشند. نه، تمایز علوم به این است که در اکثریت مسائل اینها متفاوت و متمایز از هم باشند، اما ممکن است در بعضی از مسائل با حفظ موضوع و حفظ محمول، نفس مسأله و نفس قضیّه مسألۀ دو علم باشد یا سه علم باشد یا ده علم باشد، ضرر نمی زند.

پس ایشان می فرماید وجود جهات دیگری غیر از مسألۀ اصولیه بودن مثل ضدّین نیست که به اصولی بودن، ضربه بزند، آنچه که در مسألۀ اصولی بودن مطرح است این است که معیار و میزان مسألۀ اصولیه تحقق داشته باشد، حالا جهات دیگر هم در آن وجود دارد، جهت فقهی، جهت کلامی، جهت مبادی تصدیقی، جهت مبادی احکامی، اینها ضدین نیستند که قابل اجتماع نباشند. و می فرماید: در ما نحن فیه تصادفا همین طور است.

وجود معیار مسألۀ اصولی در ما نحن فیه

اولا چرا معیار مسألۀ اصولیه در اینجا وجود دارد؟ ملاک در مسألۀ اصولیه این است که نتیجۀ آن مسأله و ما حصل آن مسألۀ اصولیه بتواند به عنوان یک کبری در قیاسی که مجتهد برای استنباط حکم فقهی و حکم شرعی الهی ترتیب می دهد، مجتهد برای این که به یک حکم فقهی الهی دست پیدا کند، ولو«من طریق الکتاب» از طریق کتاب هم همین طور است. این مجبور است که یک قیاسی ترتیب دهد که کبرای این قیاس همان نتیجۀ مسألۀ اصولیه است، حتی در رابطۀ با کتاب، مثلا می گویید:

«ظاهر الکتاب یدلّ علی حلالیّت البیع». باید این طوری صغری تشکیل دهیم: «حلیّت البیع مما یدلّ علیه ظاهر الکتاب» این صغرای قصه. کبرای آن چیزی است که ما در اصول خواندیم و«ظاهر الکتاب حجّه و معتبر» این نتیجۀ مسألۀ اصولیت است. این را ما باید در علم اصول بررسی کنیم که ظاهر کتاب حجیت دارد یا نه؟

پس اول موضوع صغرای ظهور را به عنوان صغری مطرح می کنیم، بعد هم نتیجۀ مسألۀ اصولیه را به عنوان کبری ضمیمه می کنیم، آن وقت نتیجه می گیریم از نظر فقهی که«البیع حلال» یعنی