سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 475

پس ما باید عنوان محل بحث را تغییر ندهیم و الا اگر عنوان را بخواهیم تغییر دهیم، با تغییر عنوان خیلی اختلاط پیدا می شود، خیلی از مسائل به علوم دیگر برمی گردد. در ما نحن فیه مرحوم آخوند می فرماید: در مسألۀ اجتماع امر و نهی جهت فقهی هم وجود دارد، یعنی جزء مسائل علم فقه هم می شود آنرا به حساب بیاوریم. می گوییم: مسائل علم فقه موضوعش چیست؟ موضوعش فعل مکلّف است. ما که اینجا بحث نکردیم که صلاه در دار غصبی«هل هی واجبه او محرمه او واجبه و محرمه معا؟» اگر این طور بحث می کردیم که«الصلاه فی الدّار المغصوبه هل هی واجبه فقط، او محرمه فقط، او واجبه و محرمه معا؟» شما بگویید: این مسأله مسألۀ فقهیه است.

ما چه زمان موضوع را صلاه در دار غصبی قرار دادیم؟ چه زمان محمول را«واجبه او محرمه او کلتیهما» قرار دادیم؟ نه، موضوع و محمول این است، اجتماع امر و نهی در واحد، ولو به قول مرحوم آخوند که آن اشکال تغییر عبارت را به ایشان نکنیم، نه، روی همین عنوانی که خود ایشان ذکر کرده است، اجتماع امر و نهی در واحد آیا جایز است یا ممتنع؟ جایز است نه به معنای مباحی که در فقه از آن بحث می شود، آیا ممتنع است یا غیر ممتنع؟ کجای این به مسألۀ فقهیه ارتباط دارد و مسألۀ فقهی می شود؟ این می شود مثل همان ملازمۀ بین وجوب ذی المقدمه و وجوب مقدمه که در بحث مقدمۀ واجب بحث شد که اگر روی ملازمه تکیه کردیم دیگر مسأله، مسألۀ فقهیه نیست. کأنّ اینجا یک اشکالی به مرحوم آخوند است که چطور در بحث مقدمۀ واجب مسأله را از مسألۀ فقهی بودن خارج دانستید، اما اینجا می گویید نه؟ جهت مسألۀ فقهیه در آن وجود دارد که ظاهر بیان شما، یعنی با حفظ همین عنوانی که در محل بحث اخذ شده است، در حالی که با حفظ این عنوان ممکن نیست که مسأله، مسألۀ فقهی شود و با تغییر عنوان مسألۀ مقدمۀ واجب هم عنوان مسألۀ فقهی پیدا می کند.

حالا این دو جهت اصولی و فقهی تا جهات دیگری که در این رابطه ایشان بیان می کنند.

پرسش:

1 - تفاوت مسألۀ اجتماع امر و نهی با مسأله تعلق نهی به عبادت را بیان کنید.

2 - توضیح استاد در تفکیک دو مسألۀ مذکور را تقریب نمایید.

3 - توضیح استاد در تکمیل بیان امام«ره» در تمایز علوم را تقریب کنید.

4 - کلام کفایه در وجود ملاک اصولی بودن مسأله اجتماع امر و نهی چیست؟

5 - مناقشۀ استاد در اندراج ما نحن فیه، تحت مسائل علم فقه را بیان نمایید.