سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 477

اگر بخواهد انطباق پیدا کند مستلزم این است که عنوان تغییر داده شود و بحث بکلی عوض شود، نه فقط عنوان هم تغییر کند، ضابطۀ مسألۀ کلامیه این است: آن مسأله ای که از احوال مبدأ و معاد بحث می کند، موضوعش عبارت از مبدأ و یا معاد است. این ضابطۀ مسألۀ کلامیه است. وقتی که بحث مثلا توحید را مطرح می کنید، مباحث دیگر مربوط به مبدأ را مطرح می کنید، یا بحث معاد و مسائل مربوط به معاد را مطرح می کنید، این عنوان مسألۀ کلامیه پیدا می کند، در ما نحن فیه اگر بخواهد مسأله کلامیه باشد، اولا باید عبارت را عوض کنیم و تازه مسأله تمام نمی شود.

بیان استاد در عدم اندراج مسأله امر و نهی در علم کلام

به این شکل که ما بحث می کنیم«هل یجوز اجتماع الامر و النّهی فی واحد؟» این نه موضوعش مبدأ است و نه محمولش یک امری است که ارتباط به مبدأ دارد. اگر بخواهیم مرتبطش کنیم باید بگوییم: آیا خداوند که حکیم علی الاطلاق است و هیچ کار منافی با حکمت از او صادر نمی شود آیا می تواند و«یحسن منه» که امر و نهی خودش را متعلق کند(به تعبیر ما) به دو عنوانی که متصادق بر واحد هستند؟ یا به تعبیر مرحوم آخوند امر و نهی این حکیم علی الاطلاق طوری باشد که بتواند در واحدی مجتمع شود؟ باید مسأله به این صورت مجتمع شود، باید مسأله به این صورت مطرح شود، و الا به این نحوی که مطرح شده است ولو با تغییری که ذکر کردیم هیچ ارتباطی به مبدأ و معاد پیدا نمی کند.

اشکال اضافۀ اینجا این است که حالا یک کسی بگوید: فرضا عبارت را تغییر می دهیم، می گوییم:

نه اینجا خصوصیتی دارد که اگر شما عبارت را هم تغییر بدهید کارساز نیست، چرا؟ برای این که مسألۀ اجتماع امر و نهی در حقیقت یک مسألۀ عقلی است، ولو این که یک قول سومی هم بود که بین عقل و عرف تفصیل قائل می شد، ولی اساس مسأله یک مسألۀ عقلی است، مثل مسألۀ مقدمۀ واجب می ماند که در مسألۀ مقدمۀ واجب عرض کردیم بحث روی این است که آیا عقلا ملازمه بین وجوب ذی المقدمه و وجوب مقدمه وجود دارد؟ قائل به وجوب غیری می گوید: آن کسی که منکر است می گوید: نه یک چنین ملازمه ای وجود ندارد. در مباحث عقلیه نکتۀ مهم این است که موضوعش انحصار به باریتعالی ندارد، موضوع امر صادر«من الله» نیست، مسائل عقلیه یک مسائل عامه است.

لذا عقل خود را در رابطۀ با اوامر و نواهی عرفیه بکار می بردیم. می گفتیم: اگر مولایی گفت:

«اشتر اللحم» عقل می فهمد که بین«وجوب اشتراء لحم و وجوب دخول سوق» که مقدمیت برای «اشتراء لحم» دارد ملازمه وجود دارد. مسائل عقلیه یک مسائلی نیست که فقط در رابطۀ با مبدأ مطرح