سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 48

می کند وجود موضوع را، در«زید لا قائم» هم، به صورت قضیه معدوله، چاره ای جز وجود موضوع، در کار نیست، در نتیجه قضیه معدوله مثل قضیه موجبه نیاز به وجود موضوع دارد. سؤال این است که اگر در قرن چهاردهم زید وجود داشت، و شما می خواهید نقیض وجود مقید به این زمان را بررسی بکنید، آیا نقیض مقید، این است که آن قید در ناحیۀ عدم هم قیدیت پیدا کند، اگر در ناحیه عدم هم قیدیت پیدا کرد، باز نیاز به وجود موضوع دارد، معنایش این است دو طرف نقیض هر دو وجود موضوع را لازم دارند، در حالی که«نقیضان» غیر قابل اجتماع هستند، اگر شما عدم را مقید به زمان کردید، مثل«لا قائم» می شود، «لا قائم» نیاز به وجود زید دارد، نیاز به وجود موضوع دارد، پس باید در هر دو طرف نقیض، چه در جانب وجود و چه در جانب عدم، شما وجود زید را فرض کنید، و این با معنای متناقضین سازگار نیست، آن که با معنای متناقضین سازگار است، همان است که با سالبۀ محصله منطبق است.

سالبۀ محصلۀ مقید«بما هو مقید» اگر وجود نداشته باشد، هم می سازد با این که مقید ذاتش وجود داشته باشد، و قیدش تحقق نداشته باشد، و هم می سازد با این که ذاتش وجود ندارد تا نوبت به قید برسد. و از باب تشبیه، این مسألۀ قید، مثل مسألۀ سور قضایا است، در باب موجبه کلیه وقتی که می خواهید نقیض برایش درست کنید، نمی گویید: این سور کلی در ناحیۀ نقیض هم مطرح است، قضیۀ موجبۀ کلیه، نقیضش سالبۀ کلیه نیست، نقیض موجبۀ کلیه، عبارت از سالبۀ جزئیه است، سالبۀ جزئیه ای که مفهوم ندارد؛ یعنی هم با سلب کلی می سازد و هم با سلب جزئی می سازد، این که سالبۀ جزئیه را نقیض موجبۀ کلیه قرار می دهند، معنایش این نیست که همیشه باید سلب به صورت جزئی باشد، معنایش این است که اگر جزئی هم باشد، کفایت می کند، منتها گاهی به نحو سلب کلی است و گاهی هم به نحو سلب جزئی، پس همان طور که در دو طرف نقیض، رعایت سور واحد که عبارت از کلیت و جزئیت باشد، نمی شود، موجبه کلیه، نقیضش سالبۀ کلیه نیست، در رابطۀ با مقید هم همین طور است، اگر وجودی مقید به یک زمان خاصّ شد، در ناحیه عدم، دیگر تقید به این زمان خاصّ مطرح نیست، در ناحیۀ نقیض، نبود«هذا المقید، و هو له مصداقان، قد یجتمع مع وجود ذات المقید و عدم القید، و قد یجتمع مع عدم ذات المقید رأسا». پس بیان ایشان در مقدمه اولی که مسأله متناقضین است، با این توضیحی که بیان کردم از نظر امام بزرگوار مورد مناقشه و اشکال است.

بیان حضرت امام(ره) دربارۀ متضادان و اشکال بر اتحاد رتبی متضادان

اما در متضادان، ایشان می فرماید: آن مقداری که لازمۀ تضاد است در خود«امران وجودیان»