سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 486

مولا این بود که ترک تحقق پیدا بکند ولو«من واحد» پس اگر همه اتیان کردند این طبیعت منهی عنها را، مخالفت با مولا شده است، آن وقت در شرعیات تصویر حرام کفایی مانعی ندارد.

اما آیا در شرع حرام کفایی هم داریم یا نداریم؟ مثالی می شود برای حرام کفایی پیدا کرد، ظاهر این است که مثالی در شریعت نداشته باشد، فقط به یک مثال فرضی مرحوم آقای مشکینی در حاشیۀ کفایه اشاره می کند، آن مثال فرضی این است که اگر ما یک واجب کفایی داشته باشیم، و این واجب کفایی دارای یک ضد خاصی باشد، و ما قائل شویم به این که امر به شیء اقتضای نهی از ضد خاص را می کند، و فرض کنیم که یک ضد هم بیشتر نیست، یعنی آن حرام با این واجب«ضدان لا ثالث لهما» است، فرض کنید سفیدی و سیاهی فرضا«ضدان لا ثالث لهماست» اگر مولا امر کند به«تبیض هذا الجسم» به صورت واجب کفایی، مثل سایر واجبات کفائیه و ما بگوییم: که امر به شیء اقتضاء می کند نهی از ضد خاص را و ضد خاص عبارت از«تسوید هذا الجسم» است، نتیجه این می شود که همان طوری که امر به صورت واجب کفایی مطرح است نهی متعلق به ضد خاص هم باید به عنوان حرام کفایی مطرح باشد، لکن باز این هم یک تصویری است، روی مبنای این که امر به شیء مقتضی نهی از ضد خاص باشد، که اکثر محققین این اقتضا را منع می کنند، و امر به شیء را مقتضی نهی از ضد خاص نمی دانند.

لکن حالا فرضا اگر یک حرام کفایی هم پیدا کردیم، بحث ما این است که آیا نزاع در مسألۀ اجتماع امر و نهی که امر و نهی را به معنای وجوب و حرمت گرفتیم، می خواهد از طریق لفظ باشد یا غیر طریق لفظ؟ آیا از وجوب و حرمت آن چیزی داخل در محل بحث است که واجب واجب تعیینی و نفسی و عینی باشد و حرامش هم تعیینی و نفسی و عینی باشد؟ مثل همین صلاه و غصب که این خصوصیت در هر دو وجود دارد، که صلاه هم واجب نفسی است، هم واجب تعینی است، هم واجب عینی. و در باب غصب هم حرمتش هم نفسی است و هم تعیینی است، و هم عینی است، یعنی«لکل احد الغصب حرام» مثل سایر محرمات.

جریان نزاع اجتماع امر و نهی در امر و نهی غیری

آیا نزاع در محدودۀ واجب و حرام این چنینی محدود است یا ملاک نزاع عمومیت دارد؟ خوب یک واجب غیری و حرام غیری اگر فرض کردیم از باب مثال، همین صلاه واجب غیری بود و غصب حرمتش حرمت غیری بود، آیا این از محل نزاع باید خارج شود یا این که نه واجب غیری و حرام غیری هم داخل در محل بحث است، چرا؟ برای این که آن فرقهایی که بین واجب و واجب نفسی