سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 499

است، مسألۀ مستقلی است که«کل من القولین فی تلک المسأله یمکن له کلا القولین فی هذا المسأله» که استقلال دو مسأله به همین معنا است که ارتباطی به هم نداشته باشد و هریک از دو قول در آن مسأله بتواند هریک از دو قول در این مسأله را انتخاب کند؛ ایشان در مقام چنین چیزی برآمدند.

بیان سه احتمال در معنای تعلق امر و نهی به افراد

لکن واقعیت مسأله مطلب دیگری هست و بعد بحث می کنیم که کلام ایشان در اینجا منافات با کلامشان در آن مسأله دارد و بین دو حرف، نمی شود انسان جمع کند. اما واقعیت مسأله این است، آنهایی که در آن مسأله، فرد را در مقابل طبیعت قرار دادند و گفته اند: احکام متعلق به افراد است نه متعلق به طبایع، مقصودشان از این فرد چیست؟

کسی که می گوید: احکام به افراد متعلق است؟ مقصودش از این کلمۀ فرد، چیست؟ آیا مقصودش از این فرد؛ یعنی طبیعت متحققۀ فی الخارج، موجودۀ فی الخارج که مقصودش از عنوان فرد همان«تحقق الطبیعه فی الخارج» باشد که البته اگر بخواهد طبیعت در خارج متحقق شود، یک عوارض فردیه و عوارض مشخصه هم دارد ولی این کاری به آن عوارض فردیه و عوارض مشخصه ندارد. مقصودش از فرد این است که طبیعت در خارج لباس وجود پوشیده باشد. این طبیعت در خارج تحقق پیدا کرده باشد که در حقیقت فرق بین دو قول در آن مسأله این شود که قائل به تعلق امر به طبیعت، می گوید: امر به طبیعت صلاه متعلق شده، همین مقدار، اما آن کسی که می گوید: به فرد متعلق شده، این دنبال طبیعت یک قیدی هم می آورد، می گوید: امر متعلق شده به طبیعت صلاه با قید وجود در خارج، با قید تحقق در خارج، با قید تحقق در عالم عین.

نتیجۀ بحث بنا بر احتمال اول، در اوامر و نواهی

ما نباید بحث کنیم که آیا اجتماع امر و نهی مبتنی بر آن مسأله است یا نه؟ گفتیم اگر پای وجود را علاوه بر طبیعت در متعلق اوامر و نواهی بیاورید، خود امر به تنهایی هم محال است، نهی به تنهایی هم محال است تا چه برسد به مسألۀ اجتماع امر و نهی. برای این که امر، اگر بخواهد تعلق بگیرد، باید متعلق در رتبۀ متقدمۀ بر امر باشد. حالا که ظهر شد، آیا امر هست یا نه؟ آن که می گوید: به طبیعت متحققۀ فی الخارج، اول ظهر که«لم یتحقق الصّلاه فی الخارج» تعلق می گیرد. پس تا زمانی که وجود پیدا نکرده، امری تحقق ندارد. بعد از آن هم که صلاه وجود پیدا کرد، دیگر معنا ندارد، به صلاه موجوده امر تعلق بگیرد؛ برای این که صلاه موجوده اگر مثل جسم معروض برای عرض واقع شد،