سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 500

جسم در صورتی می تواند معروض عرض واقع شود که یک وجودی در رتبۀ متقدمۀ بر وجود عرض داشته باشد و الا طبیعت جسم که معروض بیاض واقع نمی شود.

الجسم ابیض، الجسم معروض للبیاض، یعنی«الجسم الموجود فی الخارج معروض للبیاض»، والا جسم اگر در خارج وجود پیدا نکند، معقول نیست که معروض برای بیاض واقع بشود. اگر «الصلاه واجبه» را هم این طوری معنا کردید مثل قائل به فرد، بنابر این که مقصودش از فرد همین معنا باشد بگوید«الصلاه واجبه یعنی الصلاه الموجوده فی الخارج واجبه». اگر صلاه در خارج موجود شد، این وجود در خارج، ظرف ثبوت تکلیف است نه ظرف سقوط تکلیف. صلاتی که در خارج وجود پیدا کرد، غرض مولا حاصل شد، معراجیت و قربانیت تحقق پیدا کرد دیگر زمینه ای برای امر وجود ندارد، علت و انگیزه ای برای تعلق امر وجود ندارد، پس اگر این طوری معنا کردیم:

الصلاه واجبه را، مثل الجسم معروض للبیاض معنا کردیم، گفتیم: «الجسم الموجود فی الخارج معروض للبیاض». اینهم الصلاه المتحققه و الموجود فی الخارج واجبه معنا ندارد بعد از آن که وجود در خارج پیدا کرد، اتصاف به وجود و اتصاف به مأموربه پیدا کند.

در باب نواهی هم همین طور است. اگر یک شرب خمری در خارج وجود پیدا کرد، بعد از وجود نمی شود منهی عنه باشد برای این که اگر منهی عنه شد، معنایش این است که مولا می گوید که«اطلب منک ترک هذا الموجود فی الخارج». ترک این موجود در چه زمان است؟ نه در آینده، در همین زمانی که تحقق پیدا کرد یعنی باید کاری کنی که این شرب خمر«لم یتحقق فی الخارج». این شرب خمر متروک باشد، این شرب خمری که طلب ترک آن را دارم، این در خارج وجود پیدا نکرده باشد و این محال است، اگر شرب خمر در خارج وجود پیدا کرد، دیگر، یستحیل. شما زمین و زمان را بهم متصل کنی، آسمان و زمین را بهم بریزید، امکان ندارد کاری کنید که شرب خمر موجود فی الخارج، موجود فی الخارج نباشد. و موجود فی الخارج تحقق پیدا نکرده باشد، لذا اختصاص به باب امر ندارد، نمی توانیم بگوییم: «شرب الخمر، الموجود فی الخارج محرم». شرب خمر اگر در خارج وجود پیدا کرد، معقول نیست که حرمت به آن تعلق گیرد، برای این که معنای تعلق حرمت طلب ترک این شرب خمر است و ترک این شرب خمر دیگر از دست مکلف و غیر مکلف همه بیرون است و هیچ قدرتی نمی تواند شرب خمر فی الخارج را غیر موجود فی الخارج قرار دهد. پس اگر در مسألۀ تعلق احکام به فرد مقصود از فرد همین«تحقق الطبیعه و وجود الطبیعه فی الخارج» باشد، نه تنها اجتماع امر و نهی محال است، امر به تنهایی محال است، نهی به تنهایی محال است. تا چه رسد به مسألۀ اجتماع امر و نهی. لذا آنجا گفتیم که نمی شود مقصود از قائل به تعلق احکام به فرد باشد.