سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 501

احتمال دوم در معنای تعلق امر و نهی به طبایع

اما احتمال دوم: بیاییم مقصود از کلمۀ فرد را در آن مسأله عنوان کلّی فرد الطبیعه قرار دهیم، خود عنوان کلی فرد الطبیعه که خودش یک عنوانی است، در باب زید و عمرو و بکر، می بینیم که در دو تا عنوان مشترکند، هم در عنوان انسانیت که جنس و فصل هر دو تایشان هست، زید انسان، عمرو انسان، بکر انسان، محمول در همه، همین طبیعتی است که مشتمل بر جنس و فصل است. اما یک عنوان دیگر هم داریم که همۀ این افراد در آن عنوان مشترک هستند و آن عنوان«فرد من طبیعه الانسان» است، شما می گویید: «زید فرد من طبیعه الانسان. عمرو فرد من طبیعه الانسان، بکر فرد من طبیعه الانسان». همانطوری که در زید انسان قضیۀ حملیه تشکیل می دهید در زید فرد من افراد الانسان هم شما قضیّۀ حملیّه تشکیل می دهید اینجا در ذهنتان قاعدتا این معنا خلجان می کند که معنای فرد با انسان شاید چنین فرقی داشته باشد. وقتی که می گویید زید فرد بعد می گویید عمرو فرد یعنی فرد الاخر. وقتی می گوییم بکر فرد یعنی فرد ثالث، می گوییم قبول داریم در انسان هم همین طور است. وقتی که می گویید: زید انسان پشت سرش می گویید: عمرو انسان، یعنی انسان آخر. و بحث کردیم روی این مسأله که«زید و عمرو انسانان، کما انّ زید و عمرو فردان» همانطوری که اینجا شما تثنیه می بندید و می گویید«زید و عمرو فردان» در رابطۀ با همان طبیعت که جنس و فصل این افراد را تشکیل می دهد. آنجا هم شما تثنیه می بندید و می گویید: «زید و عمرو انسانان» و به تعداد افراد انسان، انسانها وجود دارد و تکثّر و تعدد در رابطۀ با طبیعت مطرح است.

اگر قائل به تعلق اوامر و نواهی به افراد بخواهد این حرف را بزند، بگوید: معنای صلّ یعنی یجب چه؟ عنوان فرد من افراد الصلاه کلی، کلیّ فرد من افراد صلاه که لازم نیست این فرد الان در خارج وجود داشته باشد، فرد من افراد الصلاه کلی است. اگر مقصود از فرد عنوان کلی فرد باشد، اینجا ما می توانیم این حرف را بزنیم بگوییم مسألۀ اجتماع امر و نهی هیچ گونه ابتنائی بر مسألۀ تعلق احکام به طبایع و یا تعلق به افراد ندارد، یعنی چه؟ یعنی اگر کسی در آنجا قائل به طبیعت شد در مقابل، چنین عنوان فردی هم می تواند در اینجا اجتماعی بشود و هم می تواند در اینجا امتناعی شود، کما این که اگر کسی در آنجا قائل به تعلق احکام به عنوان فرد طبیعت صلاه، مفهوم کلی فرد من افراد الطبیعه شد. اینجا باز می تواند اجتماعی شود و می تواند امتناعی بشود.

لذا جواب این دو توهم روی این فرض مورد قبول است که اگر مقصود قائل از تعلق به فرد یک همچنین معنایی باشد، مسألۀ اجتماع امر و نهی هیچگونه ارتباطی به مسألۀ تعلق احکام به طبایع