سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 502

ندارد، هریک از دو قول در آن مسأله می تواند یکی از دو قول در این مسأله را یعنی هریک از دو قول در این مسأله را انتخاب کند. اما این بعید است که مقصود از قول به فرد یک همچنین معنایی باشد چرا؟ برای این که وقتی قائل به فرد یک عنوان کلی را مطرح می کند، می گوید: معنای صلّ یعنی «یجب علیک فرد من افراد الصلاه» وقتی عنوان کلی را می خواهید مطرح کنید، چرا خود طبیعت صلاه را مطرح نمی کنی؟ مگر طبیعت صلاه چه نقصی داشت؟ چه اشکالی داشت که وجوب متعلق به آن شود، اگر عنوان کلیت مانعیت دارد، خوب فرد من افراد الصلاه هم کلی است، این چه سری است که بیاییم امر متعلق به طبیعت کلیه را از تعلق به طبیعت جدا کنیم و آن را متعلق کنیم به یک امر کلی دیگر، عنوان فرد من افراد الصلاه، لکن اگر مقصود از فرد چنین معنایی باشد، ما نحن فیه با مسأله هیچ گونه ارتباط و اتصالی نمی تواند پیدا کند.

احتمال سوم در تعلق امر و نهی به طبایع و نظر آخوند(ره)

اما یک احتمال سومی در مسألۀ فرد وجود دارد که این احتمال سوم را مرحوم آخوند آنجا ذکر کردند و روی آن تکیه می کردند و از عبارتشان این احتمال استفاده می شد که ما مکرر عرض می کردیم که فرد یک طبیعت که در خارج وجود پیدا می کند، سه خصوصیت در آن هست: یک خصوصیت ماهیت فرد، جنس و فصل آن است. خصوصیت دوم: وجود«هذه الماهیه فی الخارج» خصوصیت سوم: عوارضی که در فردیت این فرد نقش دارد که به تعبیر آن جای مرحوم آخوند عوارض مشخصه و فردیه است، یعنی آن که زید را زید می کند و آنچه که زید را زید قرار می دهد، صرف وجود انسان نیست، زید معنایش الانسان موجود فقط نیست، الانسان الموجود المتخصص به خصوصیات زیدیه که ولادتش در زمان کذا است، در مکان کذا است، قیافه اش چطور است؟ پدر و مادرش چه کسی است؟ سایر خصوصیاتش چیست؟ اینها است که زید را زید می کند و الا در انسانیت که مشترک با همۀ افراد است، در وجود انسان هم که مشترک با همۀ افراد است، اما آنچه که زید را زید قرار می دهد که نتیجۀ این زیدیت مباینت با عمرویت است، یعنی نمی توانیم قضیّۀ حملیۀ زید عمرو را تشکیل دهیم؛ این قضیۀ باطل است، چرا؟ «لانّ زید و عمرو متغایران، لا یحمل احدهما علی الاخر» نمی شود قضیۀ زید و عمرو را انسان تشکیل دهد، چرا؟ از کجا؟ برای این که آن خصوصیات فردیه است که مباینت بین زید و عمرو به وجود آمده و الا اگر مسألۀ طبیعت انسان بود که با همۀ افراد مشترک بود، اگر مسألۀ وجود انسان بود، در وجود انسان هم که با عمرو فرقی ندارد، با بکر و خالد فرقی ندارد، اما آنچه که زید را زید قرار می دهد و از عمرو جدا می کند و بینشان ایجاد