سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 505

متعلق هستند، مقصودش این است که هم وجود طبیعت و هم عوارض شخصیه و فردیه هر دو داخل در دایرۀ امر و نهی هستند، نهی و امر هرکدام متعلقشان وجود طبیعت منضم به خصوصیات فردیه است، اگر فرد را در آنجا این طور معنا کنیم و البته در رابطۀ با وجود طبیعت ما با ایشان آنجا شدیدا مخالفت کردیم و گفتیم: وجود اگر در مأموربه و منهی عنه نقش پیدا کند، امر به تنهایی هم نمی تواند تعلق گیرد، به همان بیانی که در درس گذشته بیان کردیم. اگر مقصود از طبیعت را نفس طبیعت بگیریم ولو این که مرحوم آخوند وجود طبیعت گرفتند و مقصود از فرد را همین معنایی که مرحوم آخوند ذکر کردند، در مقابل دو احتمالی که قبلا ذکر کردیم، اینجا ظاهر این است که مسألۀ اجتماع امر و نهی کاملا مبتنی بر آن مسأله است و بدنبال آن مسأله و از ثمرات آن مسأله است، یعنی چه؟

تأثیر قول به طبایع یا افراد در نتیجۀ بحث

یعنی اگر کسی در ما نحن فیه بخواهد اجتماعی شود، یکی از ارکان و پایه های محکم برای قول اجتماعی این است که بگوید: امر و نهی متعلق به نفس طبیعت است. و از نفس طبیعت هیچ گونه تجاوز نمی کند، هیچ گونه تعدی به عناوین دیگر و مسائل دیگر نمی کند، امری را که شارع متعلق به صلاه کرده، متعلقش طبیعت الصلاه است، لیست الاّ. هیچ اضافه ای و هیچ مسألۀ دگری نقش ندارد، و نهی ای را که شارع متعلق به غصب کرده این تمام منهی عنه و تمام محدودۀ منهی عنه طبیعت الغصب است و از طبیعت هیچ گونه تجاوز و تعدی به عوارض فردیه و عوارض شخصیه نمی کند او طبیعت غصب را متعلق نهی قرار داده این هم طبیعت صلاه را متعلق امر قرار داده، یکی از پایه ها و ارکان محکم مسألۀ اجتماع این است که انسان قائل به این شود که اوامر و نواهی فقط به طبایع متعلق است لیس الاّ، اگر این طور شد مسألۀ اتحاد صلاه با غصب در یک مرحله ای غیر مرتبط به مرحلۀ تعلق امر و نهی انجام می گیرد.

اتحاد صلاه با غصب در خارج در ظرف امتثال تحقق پیدا کرده، در ظرف مخالفت نهی این اتحاد تحقق پیدا کرده در حالی که امر و نهی در مرحلۀ قبل از امتثال و قبل از مخالفت مطرح است. اول باید امری باشد، تعلق به متعلق بگیرد بعد مرحلۀ امتثال و موافقت پیش بیاید، در باب نهی هم همین طور، این نه از باب این که صلاه یک واجب عبادی است، عبادت در این مسأله نقشی ندارد، اصولا موافقت امر متأخر از امر است. مخالفت نهی هم متأخر از نهی است، آنجا دیگر مسألۀ قربت و اینها مطرح نیست، امر و نهی در یک مرحلۀ متقدّمۀ بر موافقت و مخالفت مطرح است و آن مرحلۀ طبیعت است، مرحلۀ عنوان است، مرحلۀ مفهوم است. پس به مجرد این که صلاه و غصب در یک مرحلۀ بعدی با