سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 51

«فی رتبه واحده» مقدمه دوم هم ثابت کرد که«فعل الصلاه و فعل الازاله فی رتبه واحده» اما اگر اینها در رتبۀ واحده شدند، از کجا«ترک الصلاه» هم با«فعل الازاله» در رتبۀ واحده است، مخصوصا با آن ملاکی که ذکر کردیم که تمامی این تقدمها و تأخرها و تقارنهای رتبی، عقلی است نه حسی، و باید روی ملاک باشد، چه ملاکی وجود دارد؟ شما مگر بیشتر از این ثابت کردید که فعل صلاه با ترک صلاه در رتبۀ واحده است؟ قبول کردیم. بیشتر از این ثابت کردید که فعل صلاه و فعل ازاله«بما انهما متضادان فی رتبه واحده»؟ آن را هم قبول کردیم؛ اما نتیجه این نشد که پس ترک صلاه هم با فعل ازاله «فی رتبه واحده».

در مقدمۀ اولی روی تناقض، وحدت رتبه ثابت شد، در مقدمۀ دوم روی تضاد وحدت رتبه ثابت شد، اما در مقدمه سوم روی چه ملاکی وحدت رتبه را ثابت می کنید؟ این غیر از«معلولین لعله واحده» است، در«معلولین لعله واحده» که وحدت رتبه را از نظر عقل می گوییم، برای این است که «کلّهما معلول و لا ینقص أحدهما بالمعلولیه عن الاخر و لا یزید أحدهما بالمعلولیه علی الاخر» روی این ملاک، اتحاد رتبه مطرح است، اما بدون ملاک، بگوییم: حالا که بین وجود صلاه و ازاله، اتحاد رتبه شد، پس بین ترک صلاه و ازاله اتحاد رتبه است، روی چه ملاکی؟ این نه تناقض است، نه تضاد است.

پرسش:

1 - سه مقدمۀ مرحوم قوچانی(ره) بر کلام مرحوم آخوند(ره) را بیان نمایید.

2 - مناقشۀ امام در هر سه مقدمه را تقریب نمایید.

3 - تفاوت قضیۀ سالبه با قضیۀ معدوله المحمول را بیان نمایید.

4 - تقدم و تقارن رتبی، بین علت و معلول را توضیح دهید.

5 - ملاک اتحاد رتبی چیست؟