سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 512

درس پانصد و دهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

بیان مرحوم آخوند(ره) در فرق بین تعارض و تزاحم

مرحوم آخوند در مقدمات مسألۀ اجتماع امر و نهی در مقام فرق بین تعارض و تزاحم می فرمایند: مسألۀ اجتماع امر و نهی با مسألۀ تزاحم رابطه دارد، نه با مسألۀ تعارض. منتها فرق بین دو مقدمۀ ایشان، یکی در رابطۀ با مقام ثبوت است و دیگری در رابطۀ با مقام اثبات که ما از چه راهی تزاحم و تعارض را به دست بیاوریم؟ خلاصۀ فرمایش ایشان در رابطۀ با ما نحن فیه این بود که بحث اجتماع امر و نهی در آنجایی پیاده می شود که مربوط به باب تزاحم باشد. خصوصیّت باب تزاحم این است که در هر دو طرف و دربارۀ هر دو حکم، ملاک و مناط حکم وجود دارد، چه متزاحمین، در مسألۀ تکلیفین متماثلین مثل«أنقض الغریق» که ملاک وجوب انقاذ نسبت به هریک از دو غریق وجود دارد، منتها مکلف در مقام عمل نمی تواند بین انقاذین جمع کند و چه مثل ما نحن فیه باشد، مسألۀ صلاه در دار غصبی که به عنوان مثال برای ما نحن فیه ذکر می کنیم، این خصوصیّت در آن هست که هم ملاک وجوب صلاه در آن محقق است و هم ملاک حرمت غصب. روی تحقق هر دو