سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 520

چنین نمازی است. مشهور در باب ترتب ثمره، این حرف را زدند.

لکن در مقابل مشهور، بزرگان و محققینی پیدا شدند که در عین این که اجتماعی هستند و قول به جواز اجتماع را اختیار کردند و تحقیق کردند، مع ذلک می گویند که ثمرۀ جواز اجتماع، این نیست که صلاه در دار غصبی صحیح باشد، نه، ضمن این که کسی اجتماعی می شود، در عین حال ممکن است و بلکه واقع هم همین است بنابر قول اینها صلاه در دار غصبی باطل است ولو این که در مسألۀ اجتماع امر و نهی، قائل به اجتماع شویم. از این محققین، مرحوم سیدنا الاستاذ مرحوم آقای بروجردی«ره» است که ایشان هم بر مسألۀ جواز اجتماع تأکید داشتند و خیلی اجتماعی سر سختی بودند و در عین حال، بر بطلان صلاه در دار غصبی هم تأکید داشتند. امام بزرگوار«ره» هم تقریبا متمایل به همین معنا بودند و خودشان قائل به جواز اجتماع بودند، اجتماعی می تواند بلکه بالاتر، لازمۀ آن این نیست که حکم کند به صحت نماز در دار غصبی، نه، می شود اجتماعی شد و در عین حال، حکم به فساد و بطلان صلاه در دار غصبی کرد. پس الآن تقریبا بحث در این رابطه متمرکز است، فعلا به قول به امتناع کاری نداریم، این اختلافی است که روی قول به جواز اجتماع واقع شده است که آیا«ثمره القول بجواز الاجتماع هل هی صحه الصلاه بالدار المغصوبه» یا این که نه؟ در عین این که می شود اجتماعی شد مع ذلک حکم به بطلان نماز در دار غصبی کرد. فعلا در این محدوده بحث داریم و تقریبا باید ادلّۀ طرفین را ملاحظه کنیم. آنهایی که لازمۀ قول به جواز اجتماع را صحت صلاه در دار غصبی می دانند، روی چه مبنا؟ و آنهایی که می گویند: لازمۀ صحت صلاه در دار غصبی جواز اجتماع نیست، روی چه ملاک و مبنایی این بیان را دارند؟ لذا باید ادله و شواهد هر دو طرف را در این رابطه ملاحظه کنیم و بعد ببینیم که نتیجتا به نظر کدامیک از این دو قول نزدیک می رسد.

کلام نائینی(ره) در بیان ثمرۀ نزاع در بحث اجتماع امر و نهی

از جمله بزرگان و فحولی که هم در اصل مسأله، قائل به جواز اجتماع شدند و هم نتیجۀ جواز اجتماع را صحت صلاه در دار غصبی قرار داده اند و کلامشان کأنّ می خواهد این معنا را دلالت کند که هر دوی اینها با توجه به مقدماتی که ایشان بیان می فرمایند، یک امر تقریبا روشن و آشکاری خواهد بود. هم اصل مسألۀ جواز اجتماع و هم این که نتیجۀ قول به جواز اجتماع، صحت صلاه در دار غصبی است«مع العلم و العمد و الالتفات الی کونها مغصوبه» و نبودن هیچ گونه اجبار و اکراهی بر صلاه در دار غصبی، از جمله محقق نائینی«اعلی الله مقامه الشریف» است. ایشان در ضمن یک کلام بسیار مفصل و طولانی که ما با کمال اختصار ان شاء الله بیان ایشان را نقل می کنیم و گفتیم که ایشان