سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 527

صلاتی، خارج بدانیم. به مجردی که نیّت می کند و تکبیرۀ افتتاح شروع می شود، این حرکت صلاتی شروع می شود و تا آخر نماز به عنوان حرکت، باقی و تداوم دارد. و همین طور حرکت غصبی، معنایش این نیست که انسان در دار مغصوبه راه برود، معنایش این نیست که در دار مغصوبه، یک حرکت مشاهد و عرفی داشته باشد، معنای حرکت غصبی؛ یعنی شاغلیّت، این کون در مکان غصبی، باقی باشد. استمرار داشته باشد و محفوظ باشد، ولو این که هیچ گونه حرکت محسوسی در دار غصبی، تحقق پیدا نکند.

پس در نتیجه، حرکتی به نام حرکت صلاتی داریم، حرکتی به نام حرکت غصبی داریم و روی مقدّمۀ ثالثه، حرکت در هر مقوله ای، عینیّت با آن مقوله دارد، پس حرکت صلاتی، عین مقولۀ وضع است و حرکت غصبی، عین مقولۀ أین است. خوب بعد از آن که بین این دو مقوله، مغایرت کامل تحقق دارد، حرکت صلاتی، چه ارتباطی به حرکت غصبی دارد، چه اتّحادی با حرکت غصبی دارد؟ مگر معقول است که دو مقوله، بینشان ترکیب اتّحادی تحقق پیدا کند. بعد ایشان می فرماید: در رابطۀ با این مطلب یک تنظیری می کنم تا مسأله خیلی روشن شود و دیگر جای هیچ گونه شبهه و توهّمی باقی نماند. می فرماید: در مسأله«زید فی الدار» یک مکانی دارید و یک زیدی به عنوان مکین، این اضافه ای که بین زید و دار وجود دارد، این چه اضافه و ارتباطی هست؟ جز مقولۀ أین، هیچ مسأله ای در کار نیست. زید فی الدار، ارتباطی که بین زید و دار وجود دارد، این است که دار، مکان برای زید است و ارتباط مقولی بین زید و دار وجود دارد.

عدم اتحاد مقولۀ عرضی با مقولۀ جوهری

امّا آیا این ارتباط مکانی، هیچ به ذهن شما آمده که نتیجه اش اتّحاد باشد؟ بیایید به جای زید فی الدار، مثلا قضیّۀ«زید الدار» را تشکیل دهید، خوب اگر اتّحاد در کار بود، اتّحاد، ملاک حمل است، ملاک تشکیل قضیّۀ حملیّه است، در عین این که بین زید و دار، ارتباط مکانی وجود دارد، شما هیچ به خودتان اجازه نمی دهید که بگویید: بین زید و دار، اتّحاد وجود دارد و معقول هم نیست اتّحاد وجود داشته باشد، برای این که زید از مقولۀ جوهر است و ارتباطش با دار، یک ارتباط عرضی است، مقوله ای به نام مقولۀ أین، در اینجا تحقق دارد. آیا می شود مقولۀ عرضی با مقولۀ جوهری، ارتباط و اتّحاد بینشان تحقق داشته باشد؟ می فرماید: همان طوری که در زید فی الدار، مسأله کاملا روشن است. در صلاه در دار هم مسأله، به همین کیفیّت است. هیچ فرقی نمی کند که بگویید: «زید فی الدار» یا بگویید: «الصلاه فی الدار». همان طوری که آنجا، قضیّۀ حملیّه ای که ملاکش اتّحاد است،