سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 530

وحدت اعتباری است. و وحدت واقعی که اصلا امکان پذیر نیست، از این واحد اعتباری تعبیر به صلاه می کنیم، لذا اگر از ما سؤال کردند، صلاه از چه مقوله ای است؟ در جواب می گوییم: از هیچ مقوله ای نیست، برای این که مقولات، مربوط به واقعیّات است و صلاه، یک امر اعتباری است و هیچ ارتباطی به مقولات ندارد.

لکن اجزائی که این وحدت اعتباریّه بین آنها ملاحظه شده، آنها واقعیّاتی هستند و تازه از یک مقوله هم نیستند، مقولات مختلفه و متباینه هستند. صلاه که عبارت از رکوع و سجود نیست که هر چه در رکوع و سجود پیاده شود، شما به حساب مجموعۀ صلاه بگذارید. لذا نه تنها صلاه، از مقولۀ وضع نیست، بلکه داخل در هیچ مقوله ای از مقولات نه گانۀ عرضیّه نیست. همین طور در باب غصب می آییم. غصب، عبارت از چیست؟ در غصب، باید به کتاب فقهی انسان باید مراجعه کند.

غصب را معنی می کند: «هو الاستیلاء علی مال الغیر عدوانا». این است که انسان مستولی شود بر مال غیر، از غیر طریق شرعی، از راه ظلم و عدوان این استیلاء تحقق پیدا کند، خوب این استیلا چه استیلائی است؟ استیلا بر مال غیر، استیلا: معنایش چیست؟ حتّی در جایی که انسان از مال خودش استیلا دارد، من و شما که بر مال خودمان مستولی هستیم، آیا این استیلا یک واقعیّت است یا این که یک امر اعتباری است؟

در مسألۀ ملکیّت که موضوع برای استیلا است و انسان اوّل مالک می شود«و ثم استیلاء» پیدا می کند، خوب شما می گویید: ملکیّت، یک امر اعتباری است. شارع، ملکیّت را اعتبار کرده، عقلا، این ملکیّت را اعتبار کرده اند، گاهی هم بین شارع و بین عقلا در اعتبار ملکیّت، اختلاف نظر وجود دارد.

در مسأله خمر و خنزیر، عقلا، اعتبار ملکیّت می کنند، امّا شارع، اعتبار ملکیّت نمی کند. پس خانه ای را که من امروز می خرم، مالک می شوم، این ملکیّت، خودش امر اعتباری است، به دنبال این ملکیّت، قاعده ای هست به نام قاعدۀ سلطنت که از دلیل«الناس مسلّطون علی اموالهم» استفاده می شود. آیا این دلیل«الناس مسلّطون علی اموالهم» این چه دلالتی دارد؟ این یک جملۀ خبریّه است یا یک جملۀ انشائیّه؟ «الناس مسلّطون علی اموالهم» این در مقام إخبار است، مثل این که شما إخبار از مجییء زید و ذهاب عمرو می کنید که اخبار از یک واقعیّت است، آیا در«الناس مسلّطون علی اموالهم» هم حالت خبری دارد یا این که بلا اشکال، دارد انشاء می کند؟ استیلای مردم را نسبت به اموال خودشان ایجاد می کند. مسائل انشائیّه، تمامش مسائل اعتباریّه است. نمی شود یک واقعیّت را انشا کنید، واقعیّت، قابل انشا به این نحوی که می گوییم به لفظ یا معاطات و یا اشباه ذلک، این قابل انشا نیست. «کلّ ما یتحقّق بالانشاء القولی أو الفعلی، فهو امر اعتباری». حرّیّت، رقیّت، زوجیّت، ملکیّت و استیلائی که