سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 537

می گذاریم و طرف مقایسه را عبارت از خود رکوع و سجود قرار می دهیم، شما که قبول دارید که رکوع، یک واقعیّت تکوینیّه است. سجود، یک واقعیّت تکوینیّه است، داخل در مقولات است، آنچه که شما انکار کردید مجموعۀ صلاه است، به لحاظ این که یک واحد اعتباری است، گفتید: این مجموعه، «لیس داخلا فی شیء من المقولات». امّا رکوع، «بما هو رکوع» این بلااشکال از مقولات سجود«بما هو سجود» این از مقولات است، آن وقت بیاییم این حرف را بزنیم، بگوییم: ما رکوع و سجود را با عنوان تصرّف نمی سنجیم، با عنوان کون در مکان است، مکانی که«لا یجوز الکون فیه».

بودن در مکانی که بودن در آن مکان را صاحبش راضی نیست ولو عنوان غصب هم نداشته باشد، عنوان استیلاء هم نداشته باشد، اینها را با هم ملاحظه می کنیم، می گوییم: قبول ندارید که رکوع و سجود از مقولۀ وضع است و کون در مکانی که«لا یکون به نظر المالک مأذونا» این شخص کائن از نظر کون در آن مکان، اینجا دو مقوله تحقق پیدا می کند: یکی به عنوان مقولۀ وضع و یکی به عنوان مقولۀ أین. این مقدار قبول کنید فرمایش مرحوم محقق نائینی(ره) را که بالاخره پای مقولات اینجا مطرح است، این مقولۀ وضع است، آن مقولۀ أین است.

در جواب می گوییم: شما اوّلا در عکس، باید نتیجه بگیرید، اگر یک جزء رکنی، محکوم به بطلان شد، این موجب بطلان همۀ نماز است، امّا اگر یک جزء رکنی، اتّصاف به صحّت پیدا کرد، اینهم اقتضاء می کند که همۀ نماز صحیح باشد، در ناحیۀ بطلان، بطلان جزء رکنی، بطلان کلّ صلاه است امّا در ناحیۀ صحّت، صحّت جزء رکنی، این مستلزم صحّت تمامی نماز نیست و شما در مقام اثبات صحّت صلاه هستید نه در مقام اثبات بطلان نماز. اگر بطلان مطرح بود، یک گوشۀ نماز هم که باطل می شد، اگر رکنی بود، چه عمد و چه سهو آن موجب بطلان است. اگر غیر رکنی بود، خصوص صورت عمدش اقتضای بطلان می کرد، امّا در مقام صحّت، ممکن است پنج رکن یا بلکه همۀ ارکان، صحیحا واقع شده، لکن یک جزء غیر رکنی، عامدا عالما اخلال به او شده، موجب بطلان است. این اوّلا.

ثانیا: ما به ایشان می گوئیم، شما نظرتان در باب رکوع و سجود فرمودید: غیر از نظر صاحب جواهر است، صاحب جواهر، رکوع و سجود را حالت انحنائی می دانست، آن کیفیّت انحنایی را عبارت از رکوع و سجود می دانست، شما فرمودید: روی این مبنا، بلااشکال رکوع و سجود از مقولۀ وضع است. امّا یک مبنایی را خودتان اختیار کردید، فرمودید: نظر من این است که فعل رکوعی، عبارت از رکوع است، این که انسان مثلا سر را خم می کند و به یک حالتی شروع می کند و انجام می دهد، غیر از آن حالتی که سر در حال قیام دارد، کمر را خم می کند، این افعال به تعبیر ایشان، این