سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 542

المتصادقین علی واحد» اشاره کردیم که این تصادق، وصف خود عنوانین است؛ یعنی این عنوانین این صفت را دارند که در یک مادۀ اجتماع، مجتمع می شوند. اما این تصادقشان در مادۀ اجتماع در مرحلۀ تعلق امر و نهی، مطرح نیست.

این طور نیست که امر را به صلاه متعلق می کند«بما انّه یتصادق مع الغصب فی ماده الاجتماع».

نهی را به غصب متعلق می کند«بما انّه یتصادق مع الصلاه فی ماده الاجتماع» نه، چه بسا مولا اگر مولای غیر شرعی باشد، چه بسا اصلا مسأله تصادق را هم نداند و خداوند تبارک و تعالی هم که عالم به تصادق است، این تصادق، وصف خود عنوانین است با قطع نظر از تعلق امر، با قطع نظر از تعلق نهی. اما معنایش این نیست که امر، به صلات مقید به تصادق مع الغصب متعلق شده است. اصلا این معقول نیست. برای این که تصادق، مربوط به مرحلۀ وجود است، مربوط به مرحلۀ تحقق در خارج است و در مرحلۀ تعلق امر، نه خود وجود و نه شؤون وجود مطرح است و نه عوارض وجودیه. اینها همه بعید و دور از مرحلۀ تعلق حکم و تعلق امر و نهی هستند. لذا ایشان می فرماید: ما قائل به جواز اجتماع هستیم و هیچ گونه تردیدی هم در این معنا نداریم برای این که در مرحلۀ تعلق امر، صلاه، هیچ گونه ارتباطی با غصب ندارد. غصب هم هیچ گونه ارتباطی با صلاه ندارد. یعنی«فی عالم المفهومیه» این دو مفهوم، ارتباطی بینشان از نظر مفهوم وجود ندارد. این از نظر مرحلۀ تعلق امر و نهی است.

عنوان مقربیت در عبادات

لکن می فرمایند: اگر مادۀ اجتماع این دو عنوان و تصادق این دو عنوان، عبادت شد مثل صلاه در دار غصبی، اینجا دو عنوان دیگری داریم که این دو عنوان به ماهیت ارتباطی ندارد، حتی به وجود ذهنی ماهیت هم مرتبط نیست. این موضوعش وجود خارجی ماهیت است و آن مسأله مقربیت در باب عبادت، کدام نماز، مقرب است؟ آیا ماهیت، مقرب است؟ ماهیت، تا زمانی که در خارج تحقق پیدا کند، تا انسان مسلمان نماز نخواند که این نمی تواند وسیلۀ«قرب الی الله» برای آن پیدا شده باشد و حتّی ماهیت صلاه که مقرب نیست، وجود ذهنی صلاه هم مقرب نیست. انسان، هزار مرتبه ماهیت صلاه را در ذهنش تصور کند و با تصور خودش وجود ذهنی به ماهیت صلاه دهد، هیچ گونه این وجود ذهنی صلاه، انسان را به خدا نزدیک نمی کند و آن که انسان را به خدا نزدیک می کند، تنها وجود خارجی صلاه است. لذا مقربیّت اثر وجود خارجی ماهیت است. در مبعدیت هم همین طور است.