درس پانصد و هفدهم
اشاره
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.
کیفیت وجود ملاک برای امر و نهی در ماده اجتماع
بحث در این است که اگر ما اجتماعی بشویم، می گوییم: چه مانعی دارد که صلاه در دار غصبی «بما انها صلاه» هم ملاک امر و هم خود امر و هم ملاک نهی«بما انّها غصب» و هم خود نهی در آن وجود داشته باشد؟ کما اینکه اگر ما امتناعی بشویم لکن جانب امر را بر جانب نهی مقدم بدانیم، هم ملاک امر وجود دارد و هم خود امر وجود دارد و در نتیجه عبادت صحیح است، اما اگر امتناعی شدیم و جانب نهی را مقدم داشتیم و راه امتناع را که همین راه مرحوم آخوند است قرار دادیم - که احکام «بأجمعها» متضادند و متعلق احکام هم طبایع نیستند بلکه همین چیزی است که در خارج از مکلف صادر می شود«و ما یتحقق من المکلف فی الخارج» متعلق حکم است و چه در رابطۀ با امر و چه در رابطۀ با نهی، تعدّد عنوان موجب تعدّد معنون نمی شود و وجود واحد هم«لیس له الاّ ماهیه واحده» - با توجه به این مقدمات، چگونه می توانیم در مادۀ اجتماع، هم ملاک برای امر درست کنیم و هم ملاک برای نهی درست بکنیم؟ این سؤال و اشکالی است که به مرحوم آخوند(ره) متوجه است که