سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 565

درس پانصد و هیجدهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

معنای تزاحم بین حکمین و بین المقتضیین و الملاکین

مرحوم محقق نائینی(ره) می فرماید: ما دو نوع تزاحم داریم: یکی: تزاحم بین الحکمین است و دیگری تزاحم بین المقتضیین و الملاکین. تزاحم بین الحکمین، معنایش این است که برای این دو حکم در مرحلۀ جعل و در مرحلۀ انشا، هیچ گونه تقیید و محدودیتی وجود ندارد. حکم به ماهیت به لحاظ جمیع افراد ماهیت متعلق شده است، آنکه می تواند مصداق برای این ماهیت باشد و به تعبیر منطقی، تمام افراد ولو مقدره الوجود یعنی آن افرادی که امکان دارد در آینده تحقق پیدا بکند و مصداق برای این طبیعت باشد؛ از نظر اطلاق حکم و شمول حکم و مرحلۀ جعل، هیچ گونه تقییدی در آن حکم وجود ندارد. مثال عرفی آن که می تواند مثال شرعی هم باشد«انقذ الغریق» است. در «انقذ الغریق» حکم از نظر جعل، متعلق شده است«بانقاذ کل فرد من افراد الغریق» و از نظر تعلق حکم و جعل حکم، هیچ گونه تقییدی در کار نیست، فقط مزاحمت و تزاحم از اینجا برخاسته و از این جهت نشأت گرفته که مکلف در مقام عمل و در مقام اطاعت امر، نمی تواند دو غریق را در آن واحد