سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 586

عموم و خصوص مطلق است اما به این کیفیّت که در رقبۀ مؤمنه، همان عنوان رقبه که عام است اخذ شده است، منتها«مقیّدا بقید الایمان» در مقام عنوان هم مجبوریم آن کلمۀ رقبۀ کلی را بیاوریم و بگوییم: رقبۀ مؤمنه. یا مثلا در ما نحن فیه اگر یک چنین مثالی بخواهیم درست کنیم، مثل صلاه و صلاه در دار غصبی. نسبت بین عنوان صلاه با صلاه در دار غصبی، عموم و خصوص مطلق است، منتها از نوع دوم عموم و خصوص مطلق است، و از کلام صاحب فصول استفاده نمی شود که این نوع دوم را هم بخواهد داخل در محل نزاع بکند. آن مقداری که از کلام ایشان استفاده می شود این است که آن قسم اول مثل انسان و حیوان را می خواهد داخل در محل نزاع در باب اجتماع امر و نهی ببیند. اما لازم است که ما هر دو قسمش را ملاحظه کنیم.

کیفیت دخول قسم اول عام و خاص مطلق در محل نزاع

اما قسم اول با بیانی که در متساویان مثل انسان و ضاحک ذکر کردیم، روی آن بیان، اینجا روشن است که اگر عام خاص از قبیل اول شد، داخل در محل نزاع است، مثل اینکه مثلا یک دلیل می گوید:

«اکرم عالما»، دلیل دیگر می گوید: «لا تکرم انسانا». نسبت بین انسان و عالم، عموم و خصوص مطلق است و از قبیل همین عموم و خصوص مطلق قسم اول است که در عنوان عالم، دیگر انسانیّت اخذ نشده است. وقتی که کلمۀ عالم را می شنویم، در عالم مفهومی و عنوانی، انتقال به کلمۀ انسان پیدا نمی کنیم، اما از نظر تصادق، نسبت بینشان عموم و خصوص مطلق است. روی بیان ما این داخل در محل نزاع است، بخاطر اینکه اینجا هم عنوانین داریم، و متصادقین فی واحد وصف عنوانین است. و اینجا از متساویینی که ذکر کردیم روشن تر و واضحتر است، برای اینکه در متساویین اصلا مادّۀ افتراقی وجود نداشت. تصادق، تصادق در جمیع موارد و افراد بود، اما در عموم و خصوص مطلق، حداقل از ناحیۀ عام، مادّۀ افتراق هم وجود دارد. مادّۀ اجتماع هست و مادّۀ افتراق«من ناحیه واحده و من جانب واحد» هم تحقق دارد. لذا اگر گفت: «اکرم عالما و لا تکرم انسانا»، روی قاعده، این داخل در محل نزاع در باب اجتماع امر و نهی است«عنوانان متغایران» تصادق هم وجود دارد، مادۀ افتراق هم که ضرورت نداشت وجود داشته باشد لکن«من ناحیه العام» مادّۀ افتراق هم تحقق دارد. لذا در این قسم، حق فعلا با صاحب فصول است که آن را داخل در محل نزاع می داند.

اشکال دخول قسم دوم عام و خاص مطلق در محل نزاع

اما مشکل در رابطۀ با قسم دوّم است: «رقبه» و رقبۀ مؤمنه. فرض کنیم از باب مثال یکجا بگوید: