سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 598

یا چه مبانی را در یک مسائل دیگری نزد خودش قبول کرده است و پذیرفته است بلکه به مسألۀ محل نزاع باید به عنوان یک دید عام نگاه کرد. یک دیدی که با همۀ اقوال سازگار باشد، و همۀ اقوال بتواند در آنجا راه پیدا کند. روی این مبنا، همۀ این شرائطی را که ایشان ذکر فرمودند، می تواند مورد مناقشه واقع شود که ما از شرط آخرشان شروع می کنیم.

این که شما می فرمایید: ترکیب در مادۀ اجتماع باید اتحادی باشد، یعنی انضمامی باشد نه اتحادی، برای این است که شما دو مطلب را پیش خودتان مسلّم گرفته اید، و روی اینکه معتقد شما این دو مطلب است: یک شرطی را به عنوان مدخلیت در محل نزاع مطرح می کنید و یکی از آن دو مطلب این است که اصولا مسألۀ ترکیب مربوط به خارج است، مربوط به موجود خارجی است، و الا در عالم عنوان و در عالم طبیعت نه ترکیب اتحادی وجود دارد، نه ترکیب انضمامی وجود دارد.

ترکیب در مادۀ اجتماع به لحاظ این است که این مادۀ اجتماع محل تحقق عنوانین است، یعنی این دو عنوان در این مادۀ اجتماع در خارج مجتمع شده اند، بعد بحث کنیم که آیا ترکیبشان ترکیب اتحادی است یا ترکیب انضمامی است؟ این روی چه مبنایی درست درمی آید؟ اگر کسی در باب تعلق احکام، متعلق احکام را وجودات خارجیه بداند، این بحث نسبت به این قول پیش می آید، اما اگر کسی در باب تعلق احکام گفت: متعلق احکام نفس عناوین است، نفس طبایع است، نفس ماهیات است، آیا در عالم ماهیت و در عالم طبیعت، بین طبیعت مأموربها و طبیعت منهی عنها، ترکیبی تحقق دارد که بحث کنیم که آیا این ترکیب، اتحادی است یا ترکیب انضمامی است. گویا شما نزد خودتان مسلّم گرفته اید که احکام، (اوامر و نواهی) به وجودات خارجیه متعلق است، و در مادۀ اجتماع ملاحظه کرده اید که هم امر وجود دارد و هم نهی وجود دارد، لذا فرموده اید که باید ترکیب این دو، یک ترکیب انضمامی باشد. این اولا.

ثانیا شما چون قائل به اجتماع امر و نهی هستید، قائل به جواز هستید، روی مبنای قول به جواز می گویید: باید ترکیب انضمامی باشد، برای اینکه اگر ترکیب اتحادی باشد نمی شود هم مأموربه و هم منهی عنه قرار بگیرد. پس در حقیقت شما محل نزاع را از طریق مختار خودتان در مسألۀ تعلق احکام به وجودات، و جواز اجتماع امر و نهی تعیین کرده اید، چون این دو مبنا را قبول دارید و مطابق نظرتان هست، می فرمایید که در مادۀ اجتماع باید ترکیب، ترکیب انضمامی باشد نه ترکیب اتحادی.

اگر کسی هریک از این دو مبنای شما را نپذیرفت این چه ضرورتی دارد که در مادۀ اجتماع بگوید:

ترکیب حتما باید انضمامی باشد نه اتحادی؟ پس تعیین محل نزاع به استناد نظر و رأیی که خود انسان در این مسأله یا در مسائل دیگر دارد، روش غیر تامّی است و انسان نمی تواند محل نزاع را با