سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 599

دید خودش مشخص کند، و آنچه خودش اعتقاد دارد آن را در رابطۀ با محل نزاع مطرح کند.

عدم تعلق حکم به افعال تولیدیه و تسبیبیه

روی همین جهت، آن شرط دومی را هم که ایشان ذکر فرموده اند، درست نیست، برای اینکه ایشان می فرماید: باید از افعال تولیدیه و تسبیبیه نباشد. می گوییم: چرا شما این شرط را ذکر می کنید؟ ایشان در جواب می فرماید: نه تنها حکم به افعال تولیدیه و تسبیبیه تعلق نمی گیرد، بلکه ما مقدور مع الواسطه را هم مقدور می دانیم، و اگر مقدور شد در رابطۀ با تعلق تکلیف، مشکلی ندارد، لکن عقیدۀ ما این است که در عین اینکه افعال تولیدیه قابل تعلق تکلیف است، اما تکلیف باطنا به اسباب متعلق است، نه به مسببات، یعنی به همان مقدور بلاواسطه متعلق است، نه مقدور مع الواسطه.

اگر عقیدۀ شما این شد، آنهایی که این عقیده را ندارند که واقعیت هم این است که هیچ ضرورتی ندارد که در افعال تولیدیه، حکم را از ظاهر خودش منصرف کنیم، و از مسبب روی سبب بیاوریم، وقتی که مولی به عبد خودش دستور می دهد«افتح الباب» این در را باز کن، این قفل را باز کن، درست است که این به حسب ظاهر، حکم روی مسبب رفته است، اما ما حکم را از روی مسبب منصرف می کنیم و می آوریم روی سبب و می گوییم: معنایش این است که این کلید را در این قفل گردش بدهید، و به حرکت دربیاورید. آیا اگر عنوان فتح القفل، متعلق تکلیف شد، چه ضرورتی دارد که حکم را از روی این عنوان روی سبب بیاوریم؟

اگر بفرمایید که مسأله مختلف فیه است، ما نمی خواهیم یک طرف مسأله را اثبات کنیم، اما این مسأله، محل بحث است که اگر حکم به یک فعل تسبیبی و تولیدی تعلق گرفت آیا روی همان مسبب تمرکز دارد یا از روی مسبب انصراف پیدا می کند و انحراف پیدا می کند و روی سبب تمرکز پیدا می کند؟ شما آقای محقق نائینی بزرگوار معتقد هستید که حکم روی مسبب تمرکز پیدا نمی کند، بلکه از روی مسبب سرازیر می شود روی سبب، و روی سبب تمرکز پیدا می کند. اگر نظر مبارک شما در این مسأله به نام فعل تولیدی و تسبیبی چنین شد، این اقتضا می کند که در یک مسأله ای که بین همۀ اصولیین و فقها مطرح است، و محل نزاع است، و از اول هم مورد داد و قال و«ان قلت، قلت» بوده است، و آن مسألۀ جواز اجتماع امر و نهی و عدم جواز اجتماع امر و نهی است، در محل نزاع یک چنین مسألۀ عامه ای، یک قیدی را اضافه کنیم برای اینکه من معتقدم که در افعال تولیدیه، حکم به مسبب متعلق نمی شود، به سبب متعلق است! آیا این صحیح است؟ این روش می تواند یک روش صحیحی در برخورد با تحریر محل نزاع در یک چنین مسألۀ عامه ای قرار بگیرد؟ پیداست که این