سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 600

راه، راه صحیحی نمی تواند باشد. پس این شرط دومی که ایشان ذکر فرمودند، قابل قبول نیست.

بررسی الزامی بودن تحقق نسبت بین متعلقین نه موضوعین

و اما شرط اول، که باید نسبت بین متعلقین عموم و خصوص من وجه باشد، اما اگر بین الموضوعین عموم و خصوص من وجه شد مثل«اکرم العلماء و لا تکرم الفساق»، که اینجا متعلق در هر دو اکرام است، منتها ایشان می فرماید: مضاف الیه اکرام که به تعبیر ایشان عبارت از موضوع تکلیف است، در مقابل متعلق تکلیف، از محل نزاع خارج است، نمی شود داخل در محل نزاع باشد.

جواب ایشان این است که در همین«اکرم العلماء و لا تکرم الفساق» در یکی از مقدمات که مرحوم آخوند هم متعرض شدند، آنجا بحث کردیم که در«اکرم العلماء و لا تکرم الفساق» علت اینکه از محل نزاع بیرون است، این است که ما احراز نکرده ایم که ملاکین به طور اطلاق در جمیع موارد وجود دارد. به عبارت دیگر: در مادۀ اجتماع، احراز نکرده ایم که هر دو ملاک وجود دارد. اگر ما در یک موردی احراز کردیم که در«اکرام العالم الفاسق» دو ملاک هست، «بما انه اکرام العالم» ملاک وجوب در آن تحقق دارد و«بما انه اکرام الفاسق» ملاک حرمت در آن وجود دارد، اگر وجود ملاکین را در مادۀ اجتماع احراز کردیم، سابقا هم گفتیم که بین«اکرم العلماء و لا تکرم الفساق» و بین مسألۀ «اقیموا الصلاه و لا تغصب»، هیچ گونه فرقی وجود ندارد. علت اینکه فرق گذاشته می شود این نیست که در باب صلاه و غصب، نسبت متعلقین عامین من وجه است. و در باب«اکرم العلماء و لا تکرم الفساق» نسبت موضوعین عامین من وجه است.

این فرق هیچ گونه در مسأله اجتماع امر و نهی فارق نیست، به این دلیل که اگر از خود شما هم بپرسیم که اگر از خارج احراز کردیم که در مادۀ اجتماع«اکرم العلماء و لا تکرم الفساق» هر دو ملاک وجود دارد، یعنی«اکرام العالم الفاسق، بما انه اکرام العالم» مصلحت ملزمه دارد، و«بما انه اکرام الفاسق» مفسدۀ لازمه الاجتناب دارد. اگر چنین احراز کردیم آیا خود شما این را از مسأله اجتماع امر و نهی خارج می دانید؟ این با مسألۀ صلاه در دار غصبی از نظر جریان و دخول در محل نزاع اجتماع امر و نهی«بینکم و بین وجدانکم» فرق وجود دارد؟ می گوییم: نه، صلاه و غصب داخل است، اما «اکرم العلماء و لا تکرم الفساق» خارج است، برای اینکه اینجا نسبت بین المتعلقین است، آنجا نسبت بین الموضوعین است. در مادۀ اجتماع هم هر دو ملاک تحقق دارد. هم در صلاه در دار غصبی هر دو ملاک هست، و هم در اکرام عالم فاسق دو ملاک هست.

فقط شما می توانید بفرمایید که چون من در مسألۀ اجتماع امر و نهی اجتماعی هستم و مبنای