سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 604

عرض کردیم.

مقتضای تحقیق در باب اجتماع امر و نهی

مقتضای تحقیق در این مسأله عبارت از جواز اجتماع امر و نهی است، درست مقابل مرحوم آخوند(ره). برای اثبات این مطلب، سه امر را باید مورد توجه قرار داد که بعضی از آنها را قبلا هم در بعضی از مباحث بحث کرده ایم و بعضی هم در بعضی از مباحث آینده با تفصیل بحث می شود ان شاء الله. لکن هر دوی اینها چه آن بحثی که گذشت و چه آن بحثی که مربوط به آینده است نیاز دارد که در اینجا به اندازه ای که مطلب را روشن بکند، ذکر شود. و بعضی از امور هم که قبلا صحبت نشده و محل بحثش همین جاست، باید مورد بحث قرار بگیرد.

اما آن امری که در اینجا باید کاملا مورد بحث و دقت واقع بشود، عبارت از این است: حکمی که به یک عنوانی و به یک طبیعتی تعلق می گیرد، این حکم معلول یک ملاکی است که در متعلق این حکم وجود دارد چه در باب اوامر و چه در باب نواهی. اگر امری متعلق به صلاه شد، ما ملاحظه می کنیم که چرا صلاه مأموربها قرار گرفت؟ چرا این همه«اقیموا الصلاه» در قرآن تکرار شده است؟ کاشف از این است که این صلاه، یک فریضۀ الهی و یک مأموربه مهم شرعی است. تعلق این امر به صلاه، کاشف از این است که ملاکی در صلاه وجود دارد و جهت موجبه و مقتضیه در صلاه تحقق دارد که در اموری که متعلق امر واقع نشده، آن خصوصیت وجود ندارد. فرض کنیم خصوصیات، عبارت از همین آثار و جهاتی است که روایات و آیات در باب صلاه مطرح می کند، اینکه تعبیر می فرماید: «الصلاه معراج المؤمن» یا«قربان کلّ تقی»، یا«خیر موضوع» یا در آیۀ شریفه«إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ » که کتاب دلالت بر این معنا می کند و همین طور آثار و خصوصیات دیگری که در صلاه تحقق دارد. روی وجود این ملاک و مصالح و جهات، شارع مقدس اسلام امر خودش را متوجه صلاه کرده است.

در باب نواهی هم مسأله به همین قرار است. می بینیم«الخمر مشروب و الماء مشروب آخر» اما شرب الخمر، متعلق نهی قرار می گیرد اما شرب الماء متعلق نهی قرار نگرفته است. لا محاله این معنا را کشف می کنیم که در شرب الخمر یک جهتی وجود دارد و یک علت و خصوصیتی تحقق دارد که آن علت، اقتضا کرده که این نهی، متوجه شرب الخمر بشود اما در شرب الماء آن خصوصیت موجبۀ تعلق نهی وجود ندارد، لذا«لم یتعلق به النّهی». این یک مطلبی است که تقریبا روشن است و انسان نمی تواند در صحت این مطلب تردیدی داشته باشد.