سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 609

متعلقش سرایت بکند به اموری که با این متعلق در وجود خارجی متحد و هماهنگ هستند؟ آیا چنین چیزی می شود؟

وقتی که انسان به عقل مراجعه بکند این عینا مثل این است که صلاه معراج مؤمن است لکن به علت اینکه صلاه معراج مؤمن است، بگویند: هم صلاه واجب است هم شرب الماء واجب است! شرب الماء، چه خصوصیتی در مزایای صلاتی دارد؟ محدوده و عامل مؤثر در این آثار، عنوان الصلاه است، «الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر». وقتی«اقم الصلاه» به استناد«الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر»، دلالت بر این کرد که صلاه مأموربه است، آیا هیچ امری اجازه می دهد که این امر از دائرۀ متعلقش، از دائرۀ آنچه ناهی از فحشاء و منکر است، پایش را بالاتر بگذارد، بگوید چیزی هم که ناهی نیست این هم مأموربه است؟ چیزی هم که هیچ گونه دخالتی در فحشاء و منکر ندارد بلکه خودش جزء منکری به نام غصب است روی اینکه در وجود خارجی با صلاه اتحاد پیدا کرده امر سرایت می کند، مثل یک آبی که نفوذ می کند و رطوبتی که اثر نفوذ دارد؟ آیا این مسألۀ نفوذ را در باب امر می توانیم پیاده کنیم یا بعد از آنکه قائل شدیم که«الامر تابع للملاک و الملاک متقوّم بطبیعه الصلاه و لا دخل لغیر الطّبیعه فی تحقق الملاک، کیف یعقل» اینکه امر از این متعلق خودش سر سوزنی به غیر متعلق سرایت بکند ولو اینکه در وجود خارجی هم اتحاد دارد تا چه برسد به اینکه اتحادش احیانا باشد و گاهی از اوقات اتحاد تحقق پیدا کرده باشد.

پس یا باید این حرف را بزنیم که واقعیت مسأله هم همین است که«الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر» اثر را روی طبیعت صلاه بار کرده، «اقم الصلاه» هم حکم را روی طبیعت آورده و معنا ندارد که حکم از متعلق واجد ملاکش به صورت سرایت و نفوذ، تعدی بکند به چیز دیگری که خارج از دائرۀ متعلق است.

بررسی سرایت ملاک بواسطه اتحاد وجودی

لکن اگر کسی آن احتمال را داد و گفت: این اتحاد صلاه مع الغصب، موجب این می شود که امر به غصب سرایت بکند و این تقارن و اتحاد وجودی عامل سرایت است. می گوییم: اگر عامل سرایت است، پس مأموربه شما عبارت از صلاه فقط نیست. شما نمی توانید بگویید: مأموربه صلاه نیست الاّ آنجایی که صلاه با غصب اتحاد پیدا می کند و شما هم قائل به سرایت و قائل به نفوذ هستید. باید این حرف را بزنید. اگر از شما سؤال کردند که«مأمور به هل هی طبیعه الصلاه فقط؟» یا اینکه صلاه مقیده به آن عوارضی که در خارج با صلاه اتحاد پیدا می کند که«من جمله العوارض المتحده مع الصلاه