سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 61

در احراق آن داشته باشد. اگر آن چوبی که مثلا نار می خواهد تأثیر در احراق آن داشته باشد، اتصاف به رطوبت داشته باشد و معروض رطوبت باشد، رطوبت لطمه به قابلیت قابل می زند، یعنی نمی گذارد که در این چوب مرطوب قابلیت احتراق پیدا بشود، لذا اینجا باید بگوییم که«عدم الرطوبه و الخلوّ من الرطوبه متمّم لقابلیه القابل» و این تقدّم طبعی دارد بر احراق. یک مثالش را هم ما نحن فیه ذکر می کنند. می فرماید: اگر جسمی بخواهد معروض بیاض واقع بشود، اگر قابلیت بخواهد به مرحله تمام و کمال برسد باید این جسم در زمان فعلی، معروض سواد نباشد، تا بتواند معروض بیاض قرار بگیرد، برای اینکه جسمی که معروض برای سواد است، عینا مثل آن چوبی که واجد رطوبت است و قابلیت قابل را نمی گذارد به مرحله تکامل و به مرحله تمامیت برساند، لذا عدم اتصاف جسم به بیاض و خلوّ از اتصاف به بیاض«متمّم لقابلیه الجسم لعروض السواد علیه کما انّ عدم الرطوبه متمم لقابلیه الحطب لعروض الاحتراق علیه.» این انواع تقدّم طبعی بود به نظر ایشان.

بیان دور در کلام مرحوم آخوند(ره) برای نفی مقدمیت

مرحوم آخوند در کتاب کفایه روی مسأله نفی مقدمیّت اصرار می ورزند، در مسأله دور در مقابل قائلین به اقتضا که مسأله مقدمیّت، اساس قول به اقتضا است ولو اینکه بعضی از آنها هم از راه ملازمه پیش آمدند که ما ان شاء الله بحث ملازمه را هم بعد ذکر می کنیم. اما به تعبیر مرحوم آخوند، عمده قائلین به اقتضا از طریق مقدمیّت، مسأله اقتضا را پیش کشیده اند، و لذا مرحوم آخوند هم روی این مسأله خیلی تاکید دارند، و می خواهند مقدمیّت را نفی بکنند. یک اشکالی که مرحوم آخوند به مسأله مقدمیّت می کند، عبارت از دور است. می فرماید: شما در مسأله ضدین مثل سواد و بیاض، اگر بخواهید بگویید که سواد بر عدم البیاض، توقف دارد«توقف الشیء علی عدم مانعه» علت توقف هم این است که«الشی یتوقف علی عدم مانعه» و بیاض مانع از سواد است، بینشان تمانع تحقّق دارد، پس«السواد یتوقف علی عدم البیاض» و معنای توقف و مقدمیّت، همانطوری که مکرر عرض کردیم، این است که رتبه مقدمه، بر رتبه ذی المقدمه تقدّم دارد. نمی شود مقدمه و ذی المقدمه در یک رتبه باشند. پس در نتیجه؛ رتبۀ عدم البیاض، بر رتبه سواد که عبارت از ضد دیگر است، تقدّم دارد.

ایشان می گویند: مسأله را عکس هم می توانیم بکنیم، یعنی لازمه این بیان، این است که عکسش هم صادق باشد. شما می گویید: چرا سواد نیست؟ برای این که سواد متوقف بر عدم البیاض است. اگر سواد بخواهد باشد، باید در رتبه متقدّمه، عدم البیاض باشد. سراغ عدم البیاض که می آییم؛ همانطوری که سواد بر عدم البیاض توقّف دارد، «توقف الشیء علی عدم مانعه»، عدم المانع هم