سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 69

از راههای مختلف.

نتیجه این می شود که الان باید روی این عنوان بحث کنیم، برای دو نتیجه، یکی نفس این عنوان، خودش به تنهایی که آیا امر به شیء مقتضی نهی از ضد عام به معنای نقیض هست یا نه؟ خودش یک مسأله ای است که اصالت دارد و یکی از دو بخش محل نزاع است و دیگر این که نتیجۀ این در ضد خاص ظاهر می شود. اگر آن دو مرحله قبلی را بپذیریم و این مرحله سوم را هم ضمیمه کنیم، نتیجه این می دهد که امر به ازاله، مقتضی نهی از صلاه است، چرا؟ برای اینکه«اولا: ترک الصلاه مقدمه للازاله و ثانیا: مقدمه الواجب واجبه فترک الصلاه واجب و ثالثا: اذا کان الشیء مأمورا به نقیضه یکون منهیا عنه» پس اگر ترک صلاه، مأمور به شد ولو به عنوان المقدمیه، نقیضش که عبارت از فعل صلاه است«یکون منهیا عنه» باید این مسأله را بررسی کنیم. برای این مسأله از نظر کیفیت اثبات و طریق استدلال، نظرهای مختلفی وجود دارد.

بعضی ها از راه عینیت وارد شده اند، گفتند: امر به شیء عین نهی از نقیض آن است مثل هم و مترادف با هم هستند، معنای مطابقی هم هستند. بعضی ها قائل به تضمّن و جزئیت شده اند، می گویند: نهی از نقیض، مدلول تضمّنی امر به شیء است. بعضی ها هم مسأله لزوم«بیّن بالمعنی الاخص» را قائل شده اند که ظاهرا مرحوم محقق نائینی«قدس سره شریف» از این گروه باشند. باید یک یک اینها ملاحظه شوند.

کلام قائلین به عینیت و ترادف

آنهایی که ادعای عینیت می کنند، حرفشان این است که می گویند: اگر مولایی بخواهد به یک هدفی و تحقّق یک شیئی دست پیدا بکند، و عبد را موظّف بکند به اینکه یک شیئی را در خارج ایجاد کند، هیچ فرقی نمی کند بین این که مولا بگوید: «اقیموا الصلاه» و امر را متوجه به فعل صلاه کند، و یا این که به جای«اقیموا الصلاه» بگوید: «لا تترک الصلاه» مبادا نماز را ترک کنی! مبادا نماز وجود پیدا نکند! آیا فرقی به نظر شما می رسد؟ چه فرق می کند که مولا به عبدش بگوید: «اشتر اللحم» یا بگوید:

«لا تترک اشتراء اللحم» بعث کند عبد را به ایجاد اشتراء لحم، یا نهی کند عبد را از ترک اشتراء لحم؟ این دو مترادف با هم هستند، یک معنا را دلالت می کنند، یک مفهوم بیشتر ندارند، کأنّ مانند انسان و بشر است، هیچ فرقی نمی کند که تعبیر کنید به این که«جائنی انسان» یا تعبیر کنید به«جائنی بشر» بنابراین که ترادف یک واقعیتی داشته باشد، چون بعضی ها به طور کلی مسألۀ ترادف را منکرند، حالا با آنها کاری نداریم.