سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 8

اراده هم به تعبیر مرحوم محقق حائری در آن قسم اول در مبغوضیت آن نقش نداشته باشد، لکن چون اصل ملازمه را منکر هستیم، و وجدان را هم دلیل محکمی برای این معنا نمی دانیم. لذا نه در باب مقدمۀ واجب مسألۀ وجوب غیری را پذیرفتیم، نه در باب مقدمۀ حرام مسألۀ حرمت مقدمه را در هیچ حرامی به هیچ صورتی و به هیچ وجهی، بله گاهی از اوقات یک عناوینی در کنار مقدمات حرام پیدا می شود، که خود آن عناوین یک حسابی دارد مثل این که کسی یک مقدماتی را انجام می دهد به قصد این که به دنبال این عمل حرام واقع شود، این از باب تجری حرام است، اگر در دنبالش حرام هم واقع نشود به عنوان این که این تصمیم داشته است بر این که عمل حرام را در خارج انجام دهد، اگر حرام هم انجام نگیرد، به عنوان تجری، احکام تجری بر آن بار می شود.

اما تجری یک عنوان دیگری است، ربطی به عنوان مقدمۀ حرام ندارد، و ما بحثمان در مقدمۀ حرام است، لذا روی مبنای ما مقدمات حرام به عنوان«مقدمه الحرام» هیچ کجا حرمت ندارد.

حرمت مقدمۀ أخیر در مقدمات حرام بنا بر قول به ملازمه در مقدمۀ واجب

اما اگر ما در مسألۀ مقدمۀ واجب ملازمه را پذیرفتیم از باب فرض، این جا چه باید بگوئیم؟ خلاصه روی مبنای ملازمه این است، باید آن آخرین جزئی که بعد از او حرام لامحاله تحقق پیدا می کند، او را فقط ما باید متصف به حرمت بدانیم، حالا آخرین جزء چیست؟ آخرین جزء روی آن بیان سابق که امام بزرگوار داشتند که ما تحلیل کردیم، مسألۀ«شرب الماء» که ایشان مثال می زدند که اراده تازه وقتی که تحقق پیدا می کند، چند مطلب باید به دنبال اراده واقع شود، باید ظرف آب را بلند کند، موازی دهان قرار دهد، در فضای دهان بریزد بعد هم آن ابزار و آلات آمادۀ بلع، آماده شوند، آن وقت«بلع الماء» تحقق پیدا می کند. طبق این بیان آخرین جزء، عبارت از این است که وقتی که خدای نکرده این مسکر در دهان واقع شد، هنوز حرامی و مقدمۀ حرامی اتصاف به حرمت پیدا نکرده است، اما همین که خواست مجرای فضا را باز کند و با آن آلات و ابزار بلع کند، آن اتصاف به حرمت پیدا می کند، آخرین مقدمه روی بیان ایشان، کلیت داشت، یعنی همه جا اراده را قبل از یک سری امور خارجیه و مسائل دیگر ذکر می کردند، قبلا ما یک مورد به ایشان اشکال کردیم، گفتیم جایی که اراده به خود حرکت عضلات تحقق بگیرد به مجردی که«اراد أن یتحرک الید» ما آن جا به ایشان اشکال کردیم، لازمۀ آن این است که در این قسم از افعال بگوئیم، اراده حرمت غیریه پیدا می کند. آن جایی که تا اراده کند بلافاصله آن حرام تحقق پیدا می کند، این جا اراده حرمت غیریه دارد، و بالنتیجه، اولا «مقدمه الحرام» هیچ کجا حرام نیست، چون ملازمه را قبول نداریم، اگر هم ملازمه را قبول کنیم،