سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 81

ترک و ممنوعیت ترک هم منقدح می شود، در ذهن شما این ملازمه تحقق دارد. آیا اگر دو تصور، از نظر مخاطب و عبد ملازم با یکدیگر بودند، معنایش این است که مولا هم ملزم است به مجرد امر به شیء یک نهی از نقیض و ترک هم داشته باشد، یا این که دلیلی بر الزام مولا نداریم. و اگر این را بخواهیم قدری روشن تر و واضح تر مطرح کنیم، به این کیفیت مطرح می کنیم و می گوئیم: شما که می فرمائید که وجوب شیء از نظر تصور مستلزم این است که نهی از ضد عام به معنای نقیض تصور شود. در این دو احتمال جریان دارد:

احتمالات در کلام محقق نائینی(ره)

یک احتمال این است که می خواهید بگوئید که بر مولا هم لازم است که عقیب امر به شیء، یک نهی از نقیض هم صادر کند. یعنی مولا هیچ گاه حق ندارد به امر به شیء اکتفاء کند، می بایست هرکجا امر به شیء از ناحیۀ مولا تحقق دارد، خود مولا، مجبور است به دنبال امر به شیء یک نهی از ضد هم داشته باشد و دو دستور مثلا لفظی روشن عقیب هم باید تحقق پیدا کند. آیا شما این احتمال را می خواهید ذکر کنید، یا احتمال دیگری که نزدیکتر و قابل قبول تر است. احتمال دوم شبیه قول به ملازمه است، بر مسألۀ مقدمۀ واجب، آنهایی که در مسألۀ مقدمۀ واجب، قائل به ملازمه هستند، گفتیم طرفین ملازمه هم عبارت از دو وجوب شرعی مولوی ذی المقدمه و وجوب شرعی مولوی مقدمه، منتهی ذی المقدمه مولوی نفسی است؛ اما مقدمه مولوی غیری است، اینهایی که قائل به ملازمه هستند بین این دو وجوب شرعی، نمی خواهند این طوری بگویند که هرکجا مولا ذی المقدمه را واجب می کند، مجبور است که به یک عبارت لفظی دیگری، مستقیما مقدمه را هم واجب کند. یعنی همیشه باید مولا«ادخل السوق و اشتری اللحم» بگوید، هم مقدمه را ایجاب کند و هم ذی المقدمه را، نه این حرف را نمی زند، آنها می خواهند بگویند که همان ایجاب ذی المقدمه برای ایجاب مقدمه کافی است، منتهی ایجاب ذی المقدمه به دلالت مطابقی مدلول لفظ است.

لازم نیست بیشتر مولا از کلمۀ«اشتر اللحم» ذکر کند؛ اما همین«اشتر اللحم، مع کونه لفظا واحدا و جمله واحده یدل بدلاله المطابقیه بر وجوب ذی المقدمه و بدلاله الالتزامیه» روی مبنای ملازمۀ عقلی بر وجوب مقدمه، دیگر«لا یلزم علی المولا» این که دو حکم را به دو لفظ بیان کند. در«ما نحن فیه» این بیشتر قابل قبول است، نظر ایشان این باشد که مولا وقتی که امر می کند به یک شیء دیگر بر مولا لازم نیست که به یک لفظ مستقلی و به یک جملۀ دیگری نهی از نقیض را بیان کند. بلکه نفس همان امر به شیء و نفس همان جملۀ واحده«لها مدلولا» یک مدلول مطابقی دارد که عبارت از