سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 83

مولا این است که روی این تصور شما تکیه کند و دو حکم پشت سر هم صادر کند؟ لکن گفتیم این احتمال در کلام ایشان بعید است.

بررسی احتمال دوم: ایجاب مقدمه از ایجاب ذی المقدمه

اما احتمالی که قریب است و در باب مقدمۀ واجب هم قائل به ملازمه، آن مطلب را می گوید، این است که اصلا در مولا لازم نیست که یک حکم جدیدی روی مقدمه مستقلا و مستقیما بار کند. همان نفس ایجاب ذی المقدمه، موجب ایجاب مقدمه هست، منتهی یکی به دلالت مطابقی و دیگری به دلالت التزامی، این جا هم این حرف را بزنیم که نفس امر به شیء بر مولا الزام نمی کند که از مولا یک نهی هم به دنبال این صادر شود. مثل این می ماند که مولا هر دو را بیان کرده است. اما نیاز به بیان نهی از نقیض ندارد، همان امر به شیء خودش به دلالت التزامیه دلالت بر نهی از نقیض می کند. اگر این حرف زده شود، حرف معقول است و قابل این هست که انسان، روی آن تکیه کند.

اما یک اشکال به این حرف وارد است و آن این است که در بحث مقدمۀ واجب اگر کسی هم مقدمه را و هم ذی المقدمه را ترک می کرد، آن جا دو حکم را مخالفت کرده بود. دو حکم مخالفت شده بود. منتهی خصوصیتی که آن جا وجود داشت، این بود که مخالفت وجوب غیری استحقاق عقوبت ندارد، اما دو مخالفت تحقق پیدا کرده است. کسی که نه نصب سلم کرد و نه«کون علی السطح» هیچ کدام از او تحقق پیدا نکرد، این شخص«خالف الحکمین»! هم واجب نفسی را مخالفت کرده است، هم واجب غیری را مخالفت کرده است، منتهی مخالفت وجوب غیری استحقاق عقوبت ندارد، اگر در آن جا ما بر مخالفت وجوب غیری استحقاق عقوبت قائل می شدیم، می بایست دو استحقاق عقوبت در کار باشد: یک استحقاق عقوبت بر مخالفت واجب نفسی، و یک استحقاق عقوبت بر مخالفت واجب غیری، پس در آن جا، مخالفتین تحقق پیدا کرده است، لکن یکی از این دو مخالفت روی خصوصیتی که در آن وجود دارد، استحقاق عقوبت ندارد، و آن مسألۀ غیری بودن وجوب مقدمه است.

اما در«ما نحن فیه» اگر شما شبیه آن حرف را پیاده کردید گفتید، امر متعلق به صلاه معنای آن نهی از ترک صلاه است و این امر به دلالت التزامیه دلالت بر نهی از ترک صلاه می کند، و خود معنای دلالت التزامیه این است که لازمی داریم و ملزومی، و لازم و ملزوم«امران لا شیء واحد» اینها دو چیز هستند، دو مطلب هستند، منتهی بین آنها ملاحظه تحقق دارد، اگر چنین مطلبی در ما نحن فیه قائل شویم، باید بگوئیم که کسی که نماز را ترک کرد، این دو حکمی که یکی واجب نفسی است و یکی