سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 89

عبده الی دخول سوق» و فرمان«ادخل سوق» را صادر می کند، تا اینجا که یک مسأله طبیعی است، و یک چیزی است که علی القاعده است.

حالا متوهم می خواهد بگوید که به دنبال این ارادۀ تشریعیه که متعلق به«بعث الی دخول فی السوق» است، یک ارادۀ تشریعیه دیگری است که آن متعلق به زجر از ترک دخول در سوق است.

خوب می گوییم: این اراده دوم باید مبادی داشته باشد، همان طوری که ارادۀ اول دارای مبادی است، ارادۀ دوم هم مبادی می خواهد، اوّلین مقدمه اش این است که تصور می کند زجر از ترک دخول در سوق را، خوب مانعی ندارد، تصور کرد.

عدم فایده در زجر عن الضد

دومین مقدمه تصدیق به فائده است، اینجا مسأله لنگی پیدا می کند، باید زجر از ترک دخول در سوق فایده داشته باشد، مولایی که قبلا«ادخل السوق» گفته است، مولایی که اراده تشریعیه اش بجانب«بعث الی الفعل» متوجه شده است. به عبارت دیگر مولایی که فرمان داد که«یجب علیک ان تدخل سوق» خوب این فرمان دوم«ما الذی یترتب علیه من الفائده؟» باید تصدیق به فایده داشته باشد، تا اراده تحقق پیدا کند، باتوجه به سابقۀ«بعث الی ایجاد دخول فی السوق» چه فایده ای بر زجر از ترک دخول در سوق مترتب است؟ ممکن است که شما بگویید: فایدۀ تأکیدی دارد، در این صورت دو اشکال دارد:

اشکال اول این است که تأکید از محل بحث ما خارج است، یعنی آن کسی که امر بشیء را منقتضی نهی از ضد، چه در ضد عام و چه در ضد خاص می داند، تعدد حکمین قائل است، و معنای تعدد حکمین این است که حکم دومی هم مثل حکم اولی جنبۀ تأسیسی دارد، اگر مسألۀ تأکید مطرح باشد، دیگر در موارد تأکید دو تا حکم وجود ندارد، بلکه یک حکم مؤکد وجود دارد، نه این که دو حکم تحقق داشته باشد.

لذا اولا تأکید برخلاف مدعای اوّلی است، و ثانیا راه تأکید منحصر نیست به این که نهی از نقیض کند، خوب یک راه تأکید هم این است که فرمان خودش را تکرار کند، یعنی ثانیا امر کند، نه این که ثانیا نهی از نقیض کند، اگر هدف عبارت از تأکید است، راه تأکید منحصر به این نیست که نهی از نقیض داشته باشد، یک راه دیگرش هم که چه بسا این راه در جنبۀ تأکیدی قوی تر از آن راه باشد، حالا قوی تر هم نباشد، بالاخره این هم یک راه اساسی است، این است که همان بعث اولی، و فرمان اولی را تکرار کند، و غرضش از تکرار، تأکید آن فرمان، و تأکید آن بعث باشد.