سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 6 صفحه 97

عوض کرده است، می گویید که در بحث مقدمیت ناچار بودیم که موضوع را یک امر عدمی قرار دهیم، نمی توانستیم بگوییم که ازاله مقدمه ترک نماز است، باید بگوییم: ترک نماز مقدمۀ ازاله است، لذا آنجا شما در حقیقت ما را در دام می انداختید، می گفتید: قضیه را که نمی شود متعاکس کرد، حتما باید عدم به عنوان موضوع مطرح باشد، و«مقدمه» به عنوان یک امر وجودی محمول قرار گیرد؛ و می گفتید: قاعدۀ فرعیت می گوید: «ثبوت شیء لشیء فرع ثبوت المثبت له» است، عدم که وجودی ندارد، تا ما عنوان«مقدمه» را برای آن درست کنیم، اینجا مجبور نیستیم که قضیه را این گونه ترتیب دهیم تا این اشکال را به ما کنید.

نمی گوییم«ترک الصلاه ملازم للازاله» ما موضوع را ترک الصلاه قرار نمی دهیم، واقعیتش هم همین است، برای این که ترک صلاه ملازم با ازاله نیست، ممکن است که نماز نخواند، ازاله هم نکند، ترک صلاه چه ملازمه ای با ازاله دارد؟ ممکن است این شخص که وارد مسجد شد، چشمهایش را ببندد، نه ازاله کند، و نه نماز بخواند، پس چطور می گویید: ترک صلاه ملازم با ازاله است، لذا واقعیت این است که از آن طرف باید پیش بیاییم، باید بگوییم: ازاله ملازم با ترک صلاه است، این یک حرف درستی است، اولا واقعا ازاله ملازم با ترک صلاه است، نه ترک صلاه ملازم با ازاله، «من الممکن» ترک نماز کند، ازاله هم نکند، پس چرا شما می گویید: ترک صلاه ملازم با ازاله است؟ اینجا مطلب برمی گردد، موضوع یک امر وجودی می شود، «الازاله ملازم لترک الصلاه» و اگر این طور شد دیگر آن اشکال قاعدۀ فرعیت در اینجا جریان ندارد، برای این که ازاله یک امر وجودی است، این امر وجودی هم موضوع قرار گرفته است، و در بحث مقدمه ما نمی توانستیم چنین کاری کنیم، آنجا مجبور بودیم که موضوع را یک امر عدمی قرار دهیم، برای این که مقدمیت شأن آن امر عدمی بود.

عدم وجود تلازم معکوس بین ازاله و ترک صلاه

در اینجا ضرورتی ندارد که مسأله را به این صورت مطرح کنیم، ما می گوییم: «الازاله ملازمه لترک الصلاه» اگر این طور شد، آن وقت آن مصداقیت درست می شود، همان طوری که در«زید انسان» از راه مصداقیت، ملازمه را بدست آوردید، و گفتید: یکی از راههای بدست آمدن ملازمه مسأله مصداقیت است، اینجا می گوییم: «الازاله لا صلاه، البیاض لا سواد» اگر این گونه مسأله را درست کردیم، باز هم در ملازمه اشکالی دارید؟ هم موضوع را یک امر وجودی قرار دادیم، هم قضیۀ حملیه درست کردیم و از راه مصداق مسألۀ ملازمه را بدست آوردیم. جوابش این است که نظیر آن حرف را همینجا پیاده می کنیم، می گوییم: «لا سواد» چیست که می خواهید حمل بر بیاض کنید؟