سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 105

این راهی است که مرحوم آخوند روی مبنای خودشان، که امتناع اجتماع را قائل هستند طی کردند و در حقیقت کسی نمی تواند از راه این صوم یوم العاشور ضربه ای به مبنای ایشان که مسألۀ امتناع اجتماع امر و نهی است وارد کند.

عدم تطبیق عنوان بر امر عدمی

این بیان ایشان همانطوری که دیروز عرض کردیم از طرف سیّدنا الاستاذ الاعظم الامام(ره) مورد یک اشکال واقع شده است و این اشکال هم روی مبنایی است که ایشان در خیلی از موارد دارند و این مبنا هم مبنای فلسفی است نه مبنای اصولی. و آن مبنا این است که ایشان می فرماید:

مسألۀ ترک و مسألۀ عدم، اصلا عدم چیزی نیست تا اینکه یک عنوانی بر آن منطبق بشود، یک عنوانی ملازم با عدم بشود و حتی می فرمایند که این تقسیمی هم که برای عدم شده است که عدم گاهی عدم مطلق است، گاهی عدم مضاف است، گاهی عدم ملکه است، اصلا در این تقسیم هم با دقت فلسفی یک مسامحه و عنایت و تجوزی در کار است. و الا عدم چیزی نیست که بگوییم: «اما ان یکون مطلقا و امّا ان یکون مضافا»، چه اتصاف پیدا کند«بانّه مضاف و اما ان یکون عدم الملکه». و تصریح می فرمودند: اینکه در بعضی از کتابهای محققین از اصولیین که در فلسفه هم تخصصی داشتند، مثل مرحوم محقق بزرگوار، محقق کمپانی، صاحب حاشیۀ بر کفایه، در بعضی از جاها ایشان تصریح می فرمایند که اعدام مضافه یعنی عدم مضاف، «لها حظ من الوجود» یک بهرۀ کوچکی از وجود در رابطۀ با اعدام مضافه وجود دارد، اینها استشمام کرده اند رایحۀ وجود را، امام بزرگوار می فرمودند:

این معنا روی دقت فلسفی غیر صحیح است، همانطوری که عدم مطلق«لیس بشیء و لیس له حظ من الوجود اصلا» عدم مضاف هم همینطور است و هرکجا عنوان عدم باشد، عدم با اینکه حتی استشمام کرده باشد رایحۀ وجود را نمی سازد. لذا در باب نواهی این مطلب شدیدا روی این دقت مورد انکار واقع شده است، که ما بگوییم: در باب نواهی طلب متعلق به ترک طبیعت شده است، «ترک طبیعه شرب الخمر» مطلوب مولاست، «عدم هذه الطبیعه مطلوب للمولا». عدم چیست که بتواند اتصاف به مطلوبیت پیدا کند. لذا محققین در باب نواهی، متعلق نهی را وجود قرار دادند، منتها گفتند: در باب اوامر، امر«بعث اعتباری الی الوجود» و نهی«زجر عن الوجود» اما هر دو وجود است.

همانطوری که در«اقیموا الصلاه» مثلا پای وجود مطرح است، در«لا تشرب الخمر» هم همینطور است. منتها او«بعث الی الوجود» است و این«زجر عن الوجود» است.

ایشان روی این مبنایی که خیلی جاها از این مبنا استفاده می کردند، که از جمله مواردی که از این