سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 11

انسان ندارد و بلکه به عنوان یک عرض برای انسان مطرح است، اما معروض آن، خود ماهیت است و نمی شود غیر از این باشد. معقول نیست که معروض کلیت، غیر از ذات ماهیت باشد، برای اینکه به مجردی که، پای وجود در کار آمد، چه وجود ذهنی باشد و چه خارجی باشد، به میان آمدن پای وجود و مطرح شدن، مسألۀ وجود، معنایش این است که تشخّص، مطرح می شود، جزئیت مطرح می شود و جزئیت در مقابل کلیت قرار گرفته است، (نقطۀ مقابل کلیت عبارت از جزئیت است) لذا چاره ای نداریم که بگوییم: قضیۀ«الانسان کلی» یک قضیه ای است که ضمن اینکه واقعیت دارد و مسأله صدق«علی کثیرین» در ماهیت انسان، یک واقعیت انکارناپذیر است، موضوع آن هم عبارت از خود ماهیت است و نباید پای وجود در کار بیاید و الا اگر پای وجود در کار آمد، این محمول، بساط خودش را جمع می کند. تا بگوییم: «الانسان الذهنی» محمول می گوید: دیگر جای ما نیست. «الانسان الذهنی، لا یکون کلیا لا یکون قابلا للصدق علی کثیرین.» تا بگوییم: «الانسان الخارجی» محمول، بساط خودش را جمع می کند و می گوید: با خارجیت ماهیت، دیگر جایی برای ما نیست. مسألۀ قابلیت صدق«علی کثیرین» نمی تواند مطرح باشد.

لکن در عین حال باز یک شبهه ای مطرح است اینجا و آن شبهه این است که، شما این قضیۀ «الانسان کلی» را کجا تشکیل می دهید؟ ظرف تشکیل این قضیه کجاست؟ آیا غیر از ذهن، جایی برای تشکیل این قضیه وجود دارد، یا در همان مرحلۀ ذهن، شما این قضیه را تشکیل می دهید؟

ظرف تشکیل قضایای که موضوع آنها نفس ماهیت است

جواب این است که، بله، درست است که ما در مرحلۀ ذهن این قضیه را تشکیل می دهیم، اما در همان مرحله، وقتی می خواهیم موضوع را، مطرح کنیم، خودش را موضوع قرار می دهیم، خودش را معروض برای عرض کلیت قرار می دهیم. درست است که این معنا در ذهن تشکیل می شود، اما معنای تشکیل شدن، یک قضیه در ذهن، این نیست که در موضوع آن قضیه، تقیّد به وجود ذهنی هم مطرح باشد. مثالی برای شما عرض می کنم که تفکیک بین این دو مطلب روشن شود که علاوه بر اینکه قضیه در ذهن تشکیل می شود، اما خصوصیت تحقق موضوع در ذهن، هیچ دخالتی در مسألۀ موضوع و محمول ندارد. مثلا شما قضیه ای تشکیل می دهید به نام«شریک الباری ممتنع». این «شریک الباری ممتنع» درست است که آنجا«ممتنع» یعنی«ممتنع فی الخارج» لکن چه چیزی ممتنع در خارج است و این قضیه کجا تشکیل شده است؟ قضیه در ذهن شما تشکیل شده است. آیا این «شریک الباری» که موضوع برای ممتنع قرار می گیرد، تقیّد به وجود ذهنی، در موضوع آن دخالت