سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 111

شجره نزدیک نشوید و از این شجره استفاده نکنید. در«لا تصلّ فی الحمام» ارشاد به این معناست که اگر بخواهید مجموعۀ مصالح نماز در اختیار شما قرار بگیرد و هیچ انحطاطی در مرتبۀ مصلحت نماز پیش نیاید، راهش این است که از خصوصیت مکانی حمام در رابطۀ با صلاه استفاده نکنید. این هم یک حرفی است که نهی ارشادی متعلق شده است به«صلاه فی الحمام» به لحاظ خصوصیتی که این«صلاه فی الحمام» دارد.

اما در اولی«لا تصم یوم العاشور»، روی این راهی که شما طی کردید، ما چطور نهیی برای این درست بکنیم و نهی هم متعلق است به«صوم یوم العاشور»؟ آیا نهی ارشادی است؟ یعنی آیا شما می فرمایید: عنوان دیگری متعلق نهی است و این«صوم یوم العاشور» مصداق آن عنوان است؟ این را که شما نمی فرمایید. فقط راه حل شما این است که جانب فعل مستحب و جانب ترک هم به اعتبار انطباق یک عنوان ارجح یا ملازم بودن یک عنوان ارجح، یک مستحب قوی تری است. یک مستحب در رابطۀ با فعل، یک مستحب قوی تر هم در رابطۀ با ترک، نهی، عنوان سومی است که در اینجا مطرح است، این عنوان را شما چطور حل می کنید؟ شما نتوانستید برای این عنوان نهی یک راه حلی پیدا کنید. پس در اینجا چه باید گفت؟

همانطوری که اشاره کردیم، روی مبنای ما یکی از دو راه حل را اینجا می توانیم درست کنیم و هر کدام از این دو راه را اختیار کنیم، مسأله روی قول به جواز اجتماع حل می شود و استدلال مستدل به این راه، تمام می شود، یعنی ما می توانیم در مقابل قائل به امتناع بعنوان یک دلیل به این دلیل استدلال کنیم، چون قائل به امتناع هیچ راه حلی برای این مشکل نمی تواند درست کند.

راه حل عبادات منهیه طبق مبنای مختار

یک راه ما این است که اگر مبنای خودمان را اختیار کنیم که مطلق و مقیّد هم داخل در نزاع در باب اجتماع امر و نهی است، مطلق و مقیّد هم مثل عموم و خصوص من وجه داخل در محل نزاع است، اینجا همین حرف را می زنیم و می گوییم: «صوم یوم العاشور بما انّه صوم، مستحب و بما انّه متقیّد بیوم العاشور منهی عنه بنهی تنزیهی» و به نهی کراهتی. در این صورت، مسأله خیلی سرراست است و هیچ مشکله ای در این رابطه نیست.

اما راه ما منحصرا عبارت از این نیست. اگر ما مثل صاحب فصول بگوییم که محل نزاع به آنجایی اختصاص دارد که نسبت این دو عنوان، عموم و خصوص من وجه باشد، اما آنجایی که عموم و خصوص مطلق است، آنجا تقریبا امتناع، مسلّم است، قائل به جواز هم در آنجا قائل به جواز