سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 129

بشوند. این تالی فاسدی است که در رابطۀ با انحلال مطرح است.

واقعیت خطابات عامه

لکن با قطع نظر از شواهد دیگری که بعد ان شاء الله عرض می کنیم، واقعیت مسأله این است که خطابات عامّه، خودشان یک شرائط خاصه ای دارند، آنها را نباید با خطابات شخصیه مقایسه کنیم.

در خطابات عامه انحلال وجود ندارد. همانطوری که در بعضی از مثالها در بحث ترتّب عرض کردم، اگر کسی همین الان وارد این مجلس بشود و به صورت عام بگوید که مثلا آقایان فردا در راهپیمایی کذایی شرکت کنید. این یک خطاب عامی است، آیا این خطاب عام انحلال پیدا می کند؟ این مثل این است که از همان دم شروع بکند، بگوید: آقای فلان شما فردا در راهپیمایی شرکت کنید، تک تک، تا می رسد به افرادی که بعلت مثلا کسالت یا ناراحتی پا، یا گرفتاری دیگر، قدرت ندارند که در راهپیمایی شرکت بکنند. اگر خطاب شخصی باشد، با توجه به اینکه این مخاطبش قدرت ندارد که در راهپیمایی که مستلزم حرکت و راه رفتن است شرکت کند، به یک آدم زمینگیر انسان نمی تواند خطاب بکند که تو فردا در راهپیمایی شرکت بکن، حالا که نتوانست، آیا این خطابی که به نحو عموم از طرف چنین قائلی صادر می شود، در مقابل این خطاب، چه عکس العملی نشان داده می شود؟ آن کسی که واقعا قدرت ندارد او در مقابل این خطاب چه می گوید؟ او می گوید: من در مخالفت این تکلیف معذورم. نمی گوید: تکلیف از اول شامل حال من نشده، چون تکلیف به نحو عموم بوده، عمومش هم انحلالی نبوده که انحلال به صدتا، دویست تا، سیصدتا تکلیف پیدا کند که اگر انحلالی بود از اول شامل این آدم غیر قادر نمی توانست بشود، او قدرت نداشت بر اینکه چنین چیزی را و چنین حرکت و راهپیمایی را انجام بدهد.

اما ما به وجدان خودمان و به آن ارتکاز خودمان و به آن جهت عقلائی خودمان که در رابطۀ با اوامر و نواهی داریم، وقتی که یک چنین خطاب عامی را ملاحظه می کنیم می بینیم در مقابل این امر، یکی دوتا، ده تا قدرت ندارند، تعبیرمان این است که«هذا معذور فی مخالفه هذا التکلیف» این آقا عذر دارد. نمی گوییم: این آقا از اول الامر، داخل در دائرۀ عموم نبوده. آن کسی که وارد شده، عنوانش این است که همۀ شما که در اینجا مجتمع هستید، هیچ استثنایی هم نزده، مسألۀ استثنا هم مطرح نبوده.

لکن این ویژگی مربوط به خطاب عام است که در توجه خطاب عام لازم نیست که«کل واحد من افراد هذا العموم» صلاحیت توجه تکلیف و توجه خطاب داشته باشند بلکه همین مقدار که کثیری از