سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 14

مسأله همینطور است. درست است که معروض«نفس الماهیه» است، هیچ پای وجود ذهنی و وجود خارجی در معروض مطرح نیست، ولی همین قضیه، دو رقم می شود تشکیل بشود: «الانسان کلی» اگر به این گونه باشد که بخواهید بگویید که کلیت، به عنوان، ذات و ذاتی ماهیت انسان مطرح است، یعنی کلیت جنس انسان است، یا کلیت فصل انسان است. اگر بخواهید به این صورت قضیۀ«الانسان کلی» را مطرح کنید، «هذه قضیه کاذبه» هیچ تردیدی در آن نیست؛ اما اگر بگویید: کلیت یک عرض است، آن هم عرض اختصاصی انسان نیست، در بقر هم همینطور است، «البقر کلی»، «الغنم کلی»، «البعیر کلی» همۀ مصادیق یعنی انواع حیوان، اتصاف به کلیت دارند، نتیجه این می شود که قضیۀ «الانسان کلی» می شود مثل قضیۀ«زید انسان» به عنوان اینکه زید یکی از مصادیق انسان است و ارتباط مصداق و کلی است، این می شود قضیۀ حملیه و حمل شایع صناعی و درست است. «الانسان کلی» هم همینطور است، درست است که موضوع، نفس طبیعت است و وجود ذهنی و خارجی در این موضوع نقش ندارد، اما در عین حال، معنایش این نیست که قضیۀ«الانسان کلی» یک قضیۀ حملیۀ به حمل اولی ذاتی باشد، بلکه، قضیۀ«الانسان کلی» از نظر حمل شایع صناعی بودن، مثل قضیۀ«زید انسان و عمرو انسان و بکر انسان» است. بالنتیجه آن چیزی که در این مقدمه نتیجه گرفتیم، این است که ما مواردی داریم، قضایائی داریم که موضوع در این قضایا، نفس ماهیت است و قضیۀ آن هم قضیۀ حملیه به حمل اولی ذاتی نیست، حمل شایع صناعی است، موضوع هم نفس طبیعت است. اینکه همیشه ما برای حمل شایع صناعی، به مثل«زید انسان و عمرو انسان» مثال زدیم، این نباید ما را از آن ضابطۀ کلی در قضیۀ حملیه به حمل شایع صناعی منحرف کند. «الانسان کلی، قضیه حملیه بالحمل الشایع الصناعی و موضوعها نفس الماهیه» بدون اینکه چیزی از وجود ذهنی یا وجود خارجی در آن نقش داشته باشد. این مقدمۀ مطلب سومی بود که بعدا عرض می کنیم.

پرسش:

1 - آیا متعلق اوامر و نواهی، نفس طبایع است؟ توضیح دهید.

2 - آیا امکان دارد که موضوع قضیه ای نفس ماهیت باشد؟ توضیح دهید.

3 - کیفیت تصور وجودات خارجیه را بیان کنید.

4 - ظرف تشکیل قضایای که موضوع آنها نفس ماهیت است کجاست؟ شرح دهید.

5 - قضیۀ«الانسان موجود» به حمل اولی ذاتی، کاذبه است یا به حمل شایع صناعی؟ چرا؟