سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 148

نمی توانیم عنوان دخول یا خروج یا بقاء را مطرح کنیم؛ باید بگوییم آنچه که متعلق نهی است «التصرف فی مال الغیر بغیر اذنه علی ما هو مقتضی الدلیل و مقتضی الروایه» است. این تقریبا مسأله روشن است.

اما آن طرف قصّه، مسألۀ وجوب، وجوبی که در اینجا مطرح است همان طوری که از بحثهای گذشته استفاده شد، این وجوب، وجوب مقدمی است. یعنی وجوب غیری آن هم از آن راه که بگوییم اگر تصرف در مال غیر حرام شد، این«ترک التصرف یصیر واجبا» چون از مبنای خودمان رفع ید کردیم، گفتیم امر به شیء مقتضی نهی از ضد عام است و نهی از شیء مقتضی امر به ضد عام است، اگر گفت«لا تشرب الخمر» یعنی«یجب ترک شرب الخمر» اینجا هم که می گوید«لا یجب لاحد أن یتصرف» یعنی روی اقتضاء«یجب ترک التصرف» پس ترک تصرف واجب است، مقدمۀ ترک تصرف، خروج از دار غصبی است آن هم مقدمۀ منحصره است و روی این فرض داریم بحث می کنیم که قائل به وجوب مقدمه ایم.

مقدمیت خروج از دار غصبی نسبت به ترک تصرف در مال غیر

پس خروج به عنوان مقدمیّت برای ترک تصرف در مال غیر وجوب غیری و وجوب مقدمی پیدا می کند. چون این یک بحث کلی است. آیا در بحث مقدمۀ واجب آنهایی که قائل به وجوب مقدمه هستند، وجوب یک متعلق لازم دارد، متعلق وجوب غیری در باب مقدمۀ واجب یعنی آنچه که حقیقتا و مستقیما وجوب غیری به آن تعلق می گیرد، چیست؟ مگر ما چند چیز در باب مقدمۀ واجب داریم؟ مثال معروف باب مقدمۀ واجب را مطرح می کنیم تا ببینیم چه چیز متعلق وجوب غیری بنابر وجوب مقدمه واقع می شود؟

در مسألۀ نصب سلّم که مقدمیت برای«کون علی السطح» یا«صعود علی السطح» است، مقدمۀ واجب را واجب می دانیم، سه چیز داریم، کدام متعلق وجوب غیری است؟ یک چیز عبارت از این نصب سلّمی است که در خارج وجود و تحقق پیدا کرد این نردبانی که شما در خارج آوردید کنار پشت بام و برای رفتن به بام عملا نصب کردید به طوری که گفتند«نصب سلّم وجد فی الخارج» این یک عنوانی هست، یک واقعیتی هست. مطلب دوم مفهوم نصب سلّم است، نصب سلّم یک عنوان و مفهومی است که شما وجود را به آن اضافه می کنید می گویید«نصب السلم تحقق فی الخارج» پس آنچه که موضوع برای«تحقق و وجود» قرار می دهید آن عبارت از مفهوم و عنوان و به تعبیر مسامحی یا حقیقی ماهیّت نصب سلّم.