سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 149

پس یک وجود نصب سلّم و عینیّت خارجیّۀ نصب سلّم داریم، یک ماهیّت و عنوان نصب سلّم داریم، همان که می گویید«وجد فی الخارج و تحقق فی الخارج» یک عنوان سومی هم داریم«مقدمه کون علی السطح». «کون علی السطح» واجب است مولا گفته است«کن علی السطح» این عنوان را متعلق وجوب نفسی قرار داده است. حالا این مأمور به، به امر نفسی به عنوان«کون علی السطح» را بگوییم: یک عنوانی در کنارش است«مقدمه الکون علی السطح» و به تعبیر دیگر«ما یتوقف علیه الکون علی السطح» این هم یک عنوانی است. شاهد بر این عنوان این است که شما وقتی کلمۀ نصب سلّم را در ذهنتان می آورید هیچ عنوان«ما یتوقف علیه الکون علی السطح» در ذهن شما نمی آید یک عنوان دیگری است، «مقدمه کون علی السطح» این سه چیز را اینجا داریم.

(سؤال... و پاسخ استاد): آنها که قائل هستند به این که مقدمۀ واجب، واجب است درست است که وجوب مقدمّه وجوب غیری است. آیا نباید متعلق وجوب غیری برای ما مشخص و روشن باشد که این وجوب غیری مقدمی به چه چیز متعلق شده است؟ اگر از من و شما سؤال کردند گفتند: این سه چیزی که اینجا مطرح است وجوب غیری مقدمی بر فرض وجوب مقدمه به کدام متعلق شده است؟ اما آن اوّلی که وجود خارجی نصب سلّم باشد، همان اشکالاتی که قبلا هم ذکر می کردیم در باب تکالیف که دیگر فرقی بین تکالیف نفسیّه و تکالیف غیریّه نمی کند. شما نمی توانید متعلقش را موجود خارجی قرار دهید، برای این که اگر متعلق موجود خارجی شد معنایش این است که اول باید این متعلق در خارج وجود پیدا کند بعد تکلیف به آن تعلق گیرد مثل بیاض در رابطۀ با جسم که تا زمانی که جسم وجود خارجی نداشته باشد«لا یعقل عروض البیاض و السواد له» آیا در باب تکالیف می توانیم بگوییم که اول باید متعلق وجود پیدا کند بعد تکلیف حالا نفسیا یا غیریا به او متعلق بشود، این ممتنع است هیچ جای بحث و جای تردید هم نیست.

بحث در متعلق وجوب غیری

دو عنوان دیگر باقی می ماند که آیا وجوب مقدمی روی عنوان و ماهیّت نصب سلّم رفته است، مثل این که اینجا می گویید«وجوب الصلاه» روی عنوان و مفهوم صلاه رفته است آیا وجوب مقدمی هم روی عنوان نصب سلّم رفته است یا این که نه، روی عنوان«مقدمه الکون علی السطح» رفته است روی عنوان«ما یتوقف علیه الکون علی السطح» رفته است. یک مثالی اول می زنیم تا مطلب روشن شود در این مثال معروف که در روایات ما هم هست اگر فرمودند: «لا تشرب الخمر لانه مسکر» شما و ما هرچه نشستیم بحث کردیم روی این مسأله بحثمان تمرکز داشته است که«العله تعمم الحکم»