سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 167

«فاسدا». معامله هم، گاهی«صحیحا» واقع می شود و گاهی«فاسدا». این جهتش مورد مناقشه نیست؛ یعنی کسی نمی تواند بگوید با این که مورد نزاع خصوص عبادات و معاملات است، چرا در عنوان بحث گفتند: «النهی عن الشیء» که ما جمود به این عبارت اگر کنیم، همۀ اشیاء متعلقۀ نهی را شامل می شود، لکن خوب، ذیل عبارت قرینه است بر این که مقصود، آن منهی عنهایی است که«قد یتّصف بالصحه و قد یتّصف بالفساد» و این تنها در مورد عبادات و معاملات پیاده می شود، نه در سایر امور منهی عنه. این جهتش خیلی مهم نیست.

معنای اقتضاء در عنوان مسأله

در تعبیر به«یقتضی» در«النهی عن الشیء هل یقتضی الفساد»؟ می بینید که کلمۀ اقتضا، معنای ظاهرش همان سببیّت و مؤثریّت و تأثیر است. لذا وقتی که اجزای علّت تامّه را می شمرند، می گویند:

مقتضی، شرط، عدم المانع، اینها که ترکیب پیدا کند، علّت تامّه تحقق پیدا می کند و مقتضی را در علّت تامّه معنی می کنند. یعنی آنچه که اثر از آن ترشح پیدا می کند و نقش در حصول اثر دارد، مثل نار نسبت به إحراق که مؤثر در احراق، عبارت از نار است، منتها شرط هم دارد، مانع هم هست که«عدم المانع» هم باید تحقق داشته باشد. پس کلمۀ یقتضی، به معنای یؤثر است، به معنای سببیّت است.

اگر در عنوان محل نزاع، عنوان را به این کیفیّت تعبیر کنیم که مرحوم آخوند تعبیر کردند، با بعضی از ادّله ای که در بعضی از موارد محل بحث، بعدا ذکر می شود با آنها تطبیق نمی کند و قابل انطباق بر آنها نیست، مثلا در باب معاملات که حالا بعدا ان شاء الله بحث می کنیم، بعضی ها می گویند: از نهی، استفادۀ فساد می شود. می پرسیم علّت این که شما از نهی استفادۀ فساد می کنید چیست؟ می گویند: برای این که نهی در باب معاملات، ظهور در ارشاد به فساد معامله دارد، وقتی که روایت فرضا می فرماید: «لا تبع ما لیس عندک» این«لا تبع ما لیس عندک» غیر از مسأله«لا تشرب الخمر» است. «لا تشرب الخمر» ظهور در زجر از ارتکاب خمر و شرب خمر دارد.

امّا«لا تبع ما لیس عندک» معنایش این نیست که اگر مالی را که ملک شما نیست و ارتباط به شما ندارد، اگر این مال را فروختید، اگر«بعت و اشتریت» روی این مال صادر کردید، یک عمل حرامی مرتکب شدید، نه مسألۀ تحریم مطرح نیست، مسأله این است که می خواهد بفرماید: اگر مال مردم را بفروشی بدون اذن صاحبش، خیال نکنی که این معامله تأثیر در تملیک و تملک می کند؟ خیال نکنی این مثل معامله ای است که روی مال خودت انجام می دهی؟ نه، اگر مال مردم را بفروشی، من ممانعت می کنم تا به این هدف نرسی و این معامله، تأثیر در تملیک و تملک نمی کند. بعضی ها در