سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 169

«یدّل» لفظ شد و چیزی که از مقولۀ لفظ است، اگر ما گفتیم: «زید قائم یدّل علی کذا» چون موضوع یک جملۀ لفظیه و از مقولۀ لفظ است، معنایش این است که این دلالت را هم باید در رابطۀ با لفظ و ظهور لفظی و حتّی ظهور وضعی ملاحظه کنیم.

حالا اگر گفتیم: «النهی یدّل علی الفساد» نهی هم یعنی لا تفعل، لا تفعل هم از مقولۀ لفظ است، این را فاعل یدّل قرار دادیم، باید محدودۀ دلالت را عبارت از دلالت مربوط به عالم لفظ بدانیم، بدانیم، درحالی که باز وقتی که اقوال را بررّسی می کنیم، می بینیم بعضی ها که شاید حالا بعدا هم ما همین را تقویت کنیم. این طوری گفتند: اگر نهیی متعلق به عبادتی شود، از آن استفادۀ فساد می شود. می پرسیم چرا؟ چرایش را این طوری بیان می کنند، می گویند: اگر نهی، متعلق به عبادت شد، معنایش این است که این عبادت، مبغوض مولا است، هرچیزی که متعلق نهی واقع شود، این کشف از مغبوضیّت آن شیء منهی عنه و مبعدیّت آن از ساحت مولا دارد. اینها این طوری می گویند: «اذا تعلق النهی بالعباده»، تعلق نهی به عبادت، معنایش مبغوضیّت این عبادت است و اینجا، یک حکم عقلی پیاده می شود، عقل می گوید: چیزی که مبغوض مولا است، نمی تواند عبادت مقرّبۀ للمولی باشد، چیزی که انسان را از ساحت مولا دور می کند، چطور می تواند مقرّب انسان الی المولی باشد؟

لذا شما در مسأله اجتماع امر و نهی، در صلاه در دار غصبی با این که دو عنوان وجود داشت، یک عنوان صلاه و یک عنوان غصب، گفتیم که بعضی از اساتید بزرگ ما می فرمودند: در عین حال نمی توانیم این صلاه در دار غصبی را صحیح بدانیم، با این که قائل به جواز اجتماع بودند، مع ذلک می گفتند: صلاه در دار غصبی، باطل است. امام بزرگوار هم تا حدّی تمایل به این مطلب داشتند، گرچه ما نپذیرفتیم بنابر قول به جواز اجتماع، صلاه در دار غصبی، محکوم به بطلان باشد. در ما نحن فیه، فرض این است که خود عبادت، منهی عنه است، نفس عنوان عبادت، منهی عنه است، فرض کنید مثل صلاه حائض بنابر این که یک حرمت ذاتیّه داشته باشد، این قائل می گوید: اگر یک عبادتی منهی عنها واقع شد، معنایش این است که این عبادت، مبغوض مولاست و چیزی که مبغوض شد، عقل می گوید: نمی تواند صحیح باشد، برای این که معنای صحّت، این است که انسان را به مولا نزدیک کند و عنوان مقربیّت در آن وجود داشته باشد، حالا این حرف درست است یا نه؟ نمی خواهیم روی این تکیه کنیم.

علّت این که از نهی متعلق به عبادت، استفادۀ فساد می شود، این است که نهی، کاشف از مبغوضیّت است و عقل می گوید: بین مبغوضیّت و صحّت و مقربیّت، اجتماع امکان ندارد. پای عقل در کار می آید. اگر پای عقل در کار آمد، چطور می توانیم کلمۀ یدّل را به کار ببریم؟ برای این که معنای