سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 176

یمکن ان یکون مقرّبا للمولی» با این که مبعد است و دو عنوان هم اینجا وجود ندارد مثل مسأله صلاه در دار غصبی نیست که بحث کردیم صلاه در دار غصبی چون واجد عنوانین است چه مانعی دارد که به عنوان صلاتی مقرب باشد و به عنوان غصبی مبعّد باشد.

عنوان واحد در متعلق نهی

اما در نهی متعلق به عبادت دو عنوان نداریم. «نفس العباده منهی عنه» است. خود عنوان عبادت متعلق نهی است. مثل صلاه حائض بنابر این که حرمتش حرمت ذاتیه باشد. نفس این صلاه متعلق نهی واقع شده است، معنایش این است که صلاه الحائض مبغوضه للمولی و مبعدّه للمولی» و عقل می گوید چیزی که مبعد عن المولی هست به عنوان عبادت صحیحه نمی تواند واقع شود. برای این که عبادت صحیح آن است که انسان را نزدیک کند به مقام و ساحت مولی. «و المبغوض المبعد لا یمکن ان یکون مقربا» دو عنوان هم که در مسأله وجود ندارد. حالا کاری نداریم که این حرف درست است یا خیر؟ ما هنوز در اصل مسأله وارد نشده ایم. نظر ما این است که ما با یک چنین استدلالهایی در این مسأله مواجه می شویم. اینجا دیگر پای لفظ مطرح نیست. اینجا به لفظ ارتباط ندارد. این یک مسأله عقلیه است که باید بنشینیم حساب کنیم، ببینیم عبادت مبغوضه«مع وصف کونها مبغوضه هل یمکن ان تقع صحیحه؟ هل یمکن به نظر العقل ان یتصف بالصحه ام لا یمکن؟».

پس در حقیقت در بحث نهی از شیء آیا اقتضای فساد می کند یا خیر؟ هم با مسائلی برخورد می کنیم که جنبۀ لفظی صرف دارد و هم با مسائلی برخورد می کنیم که جنبۀ عقلی محض دارد. در نتیجه باید این گونه گفت که این مسأله ترکیبی از لفظ و عقل است. نه لفظیۀ محض است و نه عقلیۀ محض است و هیچ آیه و روایتی هم قائم نشده است بر این که مسائل اصولیه یا باید صرفا و به تمام شعبش عقلی باشد و یا به تمام شعب لفظی باشد. نه، به بعضی از شعبش ممکن است لفظی باشد و به بعضی از شعب عقلی. این هم یک مقدمه.

اعم بودن نهی در عنوان مسألۀ مذکور

مقدمۀ دیگر را که برای مطالعه مطرح می کنیم این است که آیا این عنوان«ان النهی عن الشیء» در کلمات نگفته اند«النهی التحریمی» گفته اند«النهی عن الشیء». لذا ملاحظه می کنید که نواهی تحریمیه را شامل می شود، نواهی ارشادیه را هم شامل می شود. «لا تبع ما لیس عندک» بنابر این که نهیش ارشاد باشد هیچ گونه تحریمی در آن تحقق ندارد. نواهی ارشادیه را بلا اشکال شامل می شود.