سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 186

دلیلی که ایشان استدلال کرده اند، دلیل ایشان دلیل ناتمامی است و قابل مناقشۀ مرحوم آخوند است.

بیان استاد در شمول نزاع به نهی تنزیهی

لکن بحث در این است که در باب عبادات هم همان طوری که مسألۀ استحقاق عقوبت بر مخالفت مطرح نیست، مسألۀ حرمت هم مطرح نیست، یعنی«حرمت بما هی حرمه» ملازمۀ با فساد عبادت ندارد، بلکه این طوری که قائلین به اقتضاء ذکر می کنند، می گویند: اگر شییء حرام شد، این حرمت کاشف از مبغوضیّت و مبعدیّت این عمل حرام است. برای این که عمل حرام«مبغوض للمولا» است و چیزی که«مبغوض للمولا» باشد، این«مبعّد عن ساحه المولا» است، انسان را از ساحت مولا، دور می کند. آن وقت عبادتی که برای مقربیّت وضع شده است و برای نزدیک کردن انسان به خدا وضع شده است، چطور می تواند ضمن این که مقرّب باشد، مبعّد هم باشد، در یک عمل به عنوان واحد غیر از صلاه در دار غصبی که آنجا«ذو عنوانین» بود. اما در عمل واحد، به عنوان واحد هم مقربیّت تحقق داشته باشد و هم مبعدیّت، این امکان ندارد.

لذا وقتی که مسألۀ نهی پیش آمد، باید مقربیّت بساطش را جمع کند و در حقیقت حکم کنیم به این که عبادت باطل است، عبادت باطل دیگر نمی تواند مقربیّت داشته باشد. پس در نتیجه نه مسألۀ استحقاق عقوبت بر مخالفت نقش و رابطه ای دارد و نه مسألۀ حرمت«بما هی حرمه» نقش و رابطه دارد. آن که با مقربیّت نمی سازد مبغوضیّت و مبعدیّت است. «تمام الملاک و تمام المناط» همین معناست. می آییم سراغ نهی غیری، صلاه در مسألۀ مزاحمت با ازاله بنابر قول به اقتضا در آن مسأله یک نهی غیری به آن متعلق شده است، نهی غیری درست است که کاشف از مبغوضیّت این شیء منهی عنه است، اما کاشف از چه نوع مبغوضیّت است؟ وقتی که به جای ازاله ایستادید و نماز خواندید، می گوییم: این نماز منهی عنه است، این نماز مبغوض است. آیا معنای آن این است که ذاتا مبغوض است؟ یعنی«صلاه مکان الازاله» مثل صلاه حائض می ماند؟ یعنی همان طوری که«صلاه حائض مبغوض للمولا» است. صلاه مکان الازاله هم مبغوض للمولا است«مبعّد عن ساحه» مولاست. یا این که نه، این مبغوضیّتش بخاطر ازاله است، برای یک شیء دیگری مبغوضیّت مقدمی پیدا کرده است، و الا در ماهیّت صلاه و حقیقت صلاه و مقربیّت صلاه هیچگونه تغییر و تحوّلی به وجود نیامده است. به عبارت دیگر در نواهی غیریّه ولو این که کاشف از مبغوضیّت است، اما کدام مبغوضیّت؟ کاشف از«مبغوضیّت لاجل الغیر» است، نه مبغوضیّت بحسب ذات و نفس عبادت.

سؤال می شود که«مبغوضیّت لاجل الغیر» چه منافاتی با«مقربیّت من حیث النفس» دارد؟ اگر هر