سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 190

موضوع چه طوری تصویر می شود؟ عبادت چطور می شود منهی عنه باشد؟ عبادت یعنی آن که حداقل یک امر استحبابی به آن متعلق شده باشد. اگر امر استحبابی به فعل عبادی متعلق است، مع ذلک همین فعل عبادی به عنوان خودش چطور می شود منهی عنه و متعلق نهی واقع شود. این که دیگر مسأله اش صد درجه از اجتماع امر و نهی بالاتر است، در اجتماع امر و نهی عنوانین بود، که یک عنوان متعلق امر و یک عنوان متعلق نهی بود. تازه همانجا هم جماعتی از محققین قائل به امتناع اجتماع بودند، اما در اینجا وقتی که می گویید: نهی متعلق به عبادت، یعنی نه به عنوان دیگر، به خود عبادت نهی متعلق شده است، درحالی که قوام عبادت به این است که حداقل یک امر استحبابی به آن متعلق شده باشد.

آیا امکان دارد بگویند: «صلاه اللیل مع کونها مستحبه و مع کونها مأمور بها بالامر الاستحبابی یکون منهیا عنها» همین جا مسأله لنگ است، امکان ندارد که یک چیزی که مأمور به به امر استحبابی است متعلق نهی تحریمی یا تنزیهی، بنابراین که آن هم داخل در محل نزاع باشد قرار گیرد. مگر یک شیء به عنوان واحد هم می شود امر استحبابی و هم نهی تحریمی و یا تنزیهی به آن تعلق گیرد؟ این یک مشکله ای است در اینجا.

معنای عبادت در عنوان مسأله

مرحوم آخوند برای حل این اشکال فرموده اند که عبادت در اینجا به یکی از دو معناست، یعنی یکی از این دو خصوصیّت اگر در آن باشد این مقصود ماست، یا این که عبادت، عبادت ذاتیّه باشد.

عبادت ذاتیّه معنایش این است که بعضی از افعال است که عبادیّتش متوقف بر امر استحبابی نیست.

لازم نیست امر استحبابی به آن متعلق شود. خود ذات عمل و ماهیّت عمل از نظر عرف و لغت عنوان عبادیّت بر آن منطبق است. مثل سجود در برابر خداوند تبارک و تعالی که این عبادیّت سجود در پیشگاه خداوند متوقف نیست بر این که یک امر استحبابی به این سجود در مقابل خداوند تبارک و تعالی تعلق گیرد، نه، امر استحبابی هم نباشد پرستش خداوند یک راه مهمش و یک کیفیّت مهمش که شاید از همۀ کیفیّات هم در رابطۀ با پرستش اقوی باشد، این است که انسان در برابر خداوند تبارک و تعالی به خاک بیافتد و پرستش کند خداوند تبارک و تعالی را یا تسبیح و تقدیس حق تعالی با کلماتی که دلالت بر تسبیح و تقدیس دارد.

ایشان می فرماید: یا عبادت را عبادت ذاتیّه باید بگیریم، که خوب عبادت ذاتیّه منافاتی با تعلق نهی ندارد، ممکن است در یک مورد منهی عنه واقع شود، برای این که امر استحبابی که به آن متعلق