سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 197

را بگذارید، لذا اینجا روی کلمۀ عبادت دستمان بسته نیست که مجبور شویم برای عبادت معنایی ذکر کنیم، نیازی به این حرف نداریم. ما در عنوان محل بحث، داریم بحث می کنیم، بله، آن مسألۀ مقربیّت که بعدا می خواهد بحث شود، با مبغوضیّت منافات ندارد. اقتضا می کند که یک خصوصیّتی را در محل نزاع قائل شویم و الا اینجا ضرورتی برای تفسیر عبادت هیچ به چشم نمی خورد.

اشکال استاد بر امام«ره» در عبادیت صوم

علاوه یک اشکالی هم در ذهن من آمده است به کلام امام بزرگوار و آن این است که در مثل زکات و خمس می توانید بگویید که عنوان عبادیّت از آن منتفی است؛ کما این که در باب صلاه مرحوم آخوند صلاه را جزء مصداق دوم قرار داده است. این اشکالی است به مرحوم آخوند، صلاه جزء مصداق آن است. یعنی دارای یک عبادیّت ذاتیّه است نه داخل در مصداق دوم که«لو امر به کان امره امرا تعبدیا» این اشکال به مرحوم آخوند است.

اما اشکالی که به امام در ذهن می آید، راجع به صوم است، آیا«صوم یوم العیدین و اصولا مطلق صوم» با این که صوم یک امر قلبی است و یک امر تقریبا عدمی است آیا یک امر قلبی عدمی این می تواند عنوان عبادیّت پیدا کند؟ به عبارت روشن تر به امام بزرگوار عرض می کنیم که شما صوم را ملحق به زکات و خمس می کنید یا صوم را ملحق به صلاه می کنید؟

ظاهر این است که ایشان صوم را می خواهند ملحق به صلاه کنند نه ملحق به زکات و خمس، آن وقت سؤال می شود که صوم چه عنوان پرستش و عبودیّت و عبادیّتی در آن تحقق دارد. صائم بودن یعنی ترک الاکل، ترک الشرب یا ترک سائر المفطرات یا مفطّرات این چه نقشی در تحقق عبادت دارد؟ یک امری است که اصلا معلوم نیست، مشهور نیست ولو این که توأم با قصد قربت هم باشد و به نیّت صوم هم اتیان شود، مع ذلک عنوان عبادیّت به آن معنایی که ایشان می فرمایند بر آن منطبق نیست و اگر بخواهیم صوم را هم از دایرۀ عبادت خارج کنیم، این مطلبی است که فقها شاید همه به جنگ ما بیایند که صوم با این اهمیّت و با این عظمت«لا یکون عبادتا» فقط به عنوان یک واجب قربی و تقربی صوم مطرح است؟

لکن اساس بحث همان است که ما در این بحث نیازی نداریم به این که عبادت را معنا کنیم. بعد از آنکه بحث ما معاملات را می گیرد در مقابل معاملات هرچه بتواند منهی عنه واقع شود و اتصاف به صحت و فساد پیدا کند و یکی از عناوین معاملۀ بالمعنی الاعم هم بر آن انطباق پیدا نکند، این تبعا مشمول بحث ما خواهد بود. بحث بعدی راجع به کلمه و معنای صحت و فساد است. ان شاء الله