سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 200

صحت به معنی تمامیت و کلمۀ فساد به معنای نقص. و مدعی هستند که هم لغت و هم استعمالات و محاورات عرفیه این معنا را تأیید می کند. و وقتی که از لغت و عرف، وارد در علوم مختلفه می شویم، می بینیم که در هرعلمی برای صحت و فساد به حسب ظاهر یک معنا و تفسیری دارد که آن معنا و تفسیر مغایر با معنا و تفسیر در علم دیگر است. مثلا صحت و فساد در فقه یک معنا دارد به حسب ظاهر و در علم کلام معنای دیگری دارد و مثلا در علم طب معنای سومی دارد و حتی بالاتر در علم فقه وقتی که ما وارد عبادات می شویم، می بینیم صحت عبادت را یک معنایی از آن می کنند و وقتی که وارد معاملات در همین فقه می شویم، می بینیم به حسب ظاهر معنای دیگری غیر از معنایی که در باب عبادات مطرح است، مثلا در باب عبادات، صحت به این معناست که بدنبال آن عبادت دیگر قضا و اعاده وجوب ندارد نماز صحیح یعنی آن که بدنبال آن«لا تجب الاعاده أو القضاء» روزۀ صحیح هکذا و سایر عبادات صحیحه هکذا.

معنای صحت در معاملات و عبادات

اما در همین فقه وقتی که به بحث معاملات وارد می شویم و مضاف الیه کلمۀ صحت را عبارت از معامله قرار می دهیم، می گوییم«صحه البیع» یا بیع را موصوف قرار می دهیم می گوییم«البیع الصحیح» آنجا معنا می کنند که معنی صحت بیع این است که آن اثری که مقصود از بیع است که عبارت از تملیک و تملک است آن اثر ترتب پیدا کند، اگر بر بیعی آن اثر تملیک و تملک بر آن ترتب پیدا کرد، از آن تعبیر به بیع صحیح می کنند و اگر اثر تملیک و تملک بر آن ترتب پیدا نکرد از آن تعبیر به بیع فاسد می کنند. و حتی در معاملات بالمعنی الاعم، نکاح صحیح آن است که آن اثر مترقب که عبارت از زوجیت است بر آن ترتب پیدا کند. نکاح فاسد آن است که«لا یؤثر فی ثبوت الزوجیه و تحقق الزوجیه» و حتی در باب ایقاعات هم هکذا«الطلاق الصحیح ما کان مؤثرا فی حصول الفراغ بین الزوجین» و طلاق فاسد آن است که«لا یؤثر فی حصول الفراغ بین الزوجین» در علم واحد می بینیم که مضاف الیه یا موصوف اگر عبادت باشد یک معنا دارد و اگر معامله باشد معنای دیگر.

ایشان می فرمایند: واقعیت مسأله این است که اولا خیال نکنیم که فقها در مقابل لغت و عرف اصطلاح خاصی در معنی صحت و فساد دارند، یعنی همان طوری که مثلا در باب نماز و روزه بنابر ثبوت حقیقت شرعیه، شارع یک اصطلاح خاصی در این الفاظ دارد، آیا فقها در کلمۀ صحت و فساد در مقابل عرف و لغت یک اصطلاح خاصی دارند؟ آن هم تازه یک اصطلاح نه، بلکه دو اصطلاح در باب عبادات، یک معنا دارد و در باب معاملات معنای دیگر، می فرمایند: نه، مسأله این طور نیست،