سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 201

فقها هم کلمۀ صحت را به معنی همان تمامیت استعمال می کنند، فساد را به معنی نقص بکار می برند، لکن چون فقیه هدفش و علمش از تمامیت و نقص عبارت از تشخیص وظیفۀ مکلف است و آن این است که این مکلفی که نمازش را خواند، آیا بر او لازم است دو مرتبه این نماز را اعاده أو قضائا انجام دهد یا لازم نیست؟ در حقیقت آن اثری که مطلوب است برای فقها، تمامیت در رابطۀ با عبادات مطرح است عبارت از عدم وجوب قضاء و اعاده است.

لذا صحت را به این معنا گرفتند و الا اگر بخواهیم تحلیل کنیم تحلیلش این است که«صحه الصلاه أی تمامیه الصلاه» لکن تمامیت به چه لحاظ به همان لحاظی که مطلوب در علم فقه است، به همان لحاظی که یک فقیه انتظار دارد و با کار فقهی و علم فقهش متناسب است. پس در حقیقت معنی واقعی«صحه الصلاه» یعنی«تمامیه الصلاه» همان که در عرف و لغت هم کلمۀ صحت دربارۀ آن به کار می رود. در باب معامله هم همین است وقتی که می گویند«البیع صحیح» یعنی«البیع تام» «ما معنی تمامیه البیع»؟ آن تمامیتی که در باب معاملات برای یک فقیهی مثل شیخ انصاری که در معاملات کتاب نوشته است و مکاسب را نوشته است، این تمامیت یعنی آن اثر مترقبه از بیع که عبارت از این است که با این بیع مبیع ملک مشتری شود و ثمن ملک بایع شود، آن اثر ترتب پیدا کند. پس در حقیقت«صحه البیع» هم بمعنا«تمامیه البیع» است. منتها«ما معنی تمامیه البیع»؟ از نظر یک فقیه و از نظر شیخ انصاری«قدس سره» تمامیت بیع به این است که خانه ملک مشتری بشود و ثمن ملک بایع شود. پس اگر صحت در باب بیع را به معنای ترتب اثر مترقب و اثر مقصود، معنا می کنند این در حقیقت لازمۀ معنای صحت است و الا معنای صحت همان تمامیتی است که عرف و لغت هم به همین معنا صحت و فساد را به کار می برند.

معنای صحت و فساد در علوم دیگر

بعد می فرماید که در علوم مختلفۀ دیگر هم همین طور وقتی که با یک متکلم یعنی کسی که در رابطۀ با علم کلام که در رابطۀ با مبدأ و معاد بحث می کند، آنجا وقتی که متکلم می خواهد یک عملی را به صحت توصیف کند و حتی همین عبادت را یک عبادت صحیح بشمار می آید این طوری معنا می کند. می گوید معنا«صحه العباده موافقه الامر یا موافقه الشریعه» این«موافقه الامر یا موافقه الشریعه» برای این جهت است که چون متکلم روی مبدأ و معاد و مسائل مربوط به مبدأ و معاد بحث می کند، لذا عبادت صحیح عبارت از آن عبادتی است که به دنبال آن دیگر استحقاق عقوبت وجود ندارد این موافق با همان دستور خداوند است اگر یک عبدی موافق با دستور مولا رفتار کند دیگر