سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 213

صحیح است و یک فقیه دیگر می گوید: باطل است. فقیهی می گوید: نماز با یک مرتبه تسبیحات اربعه صحیح است و فقیه دیگر می گوید: نماز با یک مرتبه تسبیحات اربعه فاسد است و حتما باید سه مرتبه تسبیحات تکرار شود. از اینجا می فهمیم که واقعیتی برای صحت و فساد مطرح نیست.

نظر ایشان این است وقتی که انگشت می گذاریم روی نماز بدون سوره، نمی توانیم بگوییم: هذا صحیح، باید بگوییم: «هذا صحیح، بحسب رأی من یقول بعدم جزئیت السوره و فاسد بحسب رأی من یقول بجزئیه السوره» باید طرف را مشخص کنیم و نظر را روشن کنیم و این به حسب نظر ایشان دلیل بر این است که صحت و فساد دو امر اضافی است. اضافی یعنی خالی از واقعیت و خالی از حقیقت و معیار. بلکه باید گفت: نماز بدون سوره صحیح است، دنبالش باید گفت: «علی رأی زید» و اگر گفت: باطل است. باید گفت: «علی رأی عمرو»، برای استشهاد بیشتر ایشان مسأله اجزا را که سابقا بحث کردیم، پیش می کشد که به حسب نظر ایشان سه نوع امر داریم: امر واقعی اولی مثل «صلاه مع الوضوء» امر واقعی ثانوی یا اضطراری مثل«صلاه مع التیمم» و امر ظاهری آن که از راه استصحاب و امثال ذلک درست می شود مثل این که کسی با استصحاب وضو نماز بخواند در موقع دخول وقت، صبح وضو گرفته است حالا ظهر شده است شک می کند که آن وضو، منتقض شد یا منتقض نشد؟ «لا تنقض الیقین بالشک» می گوید که بنا بگذار بر این که وضو داری و با این وضو می توانی نماز بخوانی، این را هم تعبیر می کنند به امر ظاهری در مقابل آن دو امر اول.

ارتباط ما نحن فیه با مسألۀ اجزا از نظر صاحب کفایه

اینجا یک بحثی بین اصولیین واقع شده بود. به نام بحث اجزا که قبل از بحث مقدمه واجب، مفصلا این بحث را ذکر کردیم و آن این است که اتیان مأموربه، به امر اولی مجزی است. اگر کسی«مع الوضوء» نماز بخواند«لا تردید فی الاجزاء» اما اتیان مأموربه به امر ثانوی و همین طور مأمور به امر ظاهری، محل بحث بود که«هل یکون مجزیا ام لا یکون مجزیا؟» اگر کسی مع التیمم نماز خواند«ثمّ تصادفا صار فی الوقت واجد الماء» آیا این نماز مع التمیمی که خوانده است، مجزی است یا این که نه حالا که واجد الماء شد، باید بلند شود وضو بگیرد و نماز مع الوضو بخواند؟ و یا اگر کسی با استصحاب وضو نماز خواند«ثم انکشف» که نه در حال نماز این«لم یکن مع الوضوء» آیا این امتثال امر ظاهری مجزی است یا این که«لیس بمجزء؟» بلکه باید وضو بگیرد و ثانیا نماز بخواند، یک چنین اختلافی بین فقها و اصولیین در رابطه با اجزا واقع شده است، ایشان می فرماید: همین دلیل بر این است که مسأله صحت و فساد دو امر اضافی است یعنی آن کسی که اتیان مأموربه به امر ثانوی را