سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 214

مجزی می داند نماز از نظر او اتصاف به صحت دارد و آن کسی که مجزی نمی داند نماز از نظر او اتصاف به فساد دارد. و هکذا بر اتیان مأموربه، به امر ظاهری.

نسبیت مفهوم صحت و فساد در نزد متکلمین

بعد ایشان می فرمایند: نه این که تنها این مسأله اضافی بودن و اختلافی بودن اختصاص به فقه و اصول دارد، بلکه به دایره علم کلام هم این مسأله کشیده شده است. وقتی که به متکلم مراجعه می کنیم، می پرسیم«ما معنی صحه العباده؟» چه معنایی از نظر شما متکلم دارد؟ گفتیم که اینها دو نحو در عبارتشان تعریف کرده اند. بعضی ها صحت عبادت را به معنی موافقت امر و بعضی ها به حسب عبارت به معنی موافقه الشریعه معنا کرده اند. آنهایی که به موافقت امر معنا کرده اند، وضعشان روشن تر است، سوال می شود که مقصود شما از موافقت امر، موافقت کدام امر است؟ آیا امر واقعی اولی است یا این که امر واقعی ثانوی یا امر اضطراری هم اسمش موافقت امر است؟ اینجا بین آنها کأنّ خلاف می تواند واقع شود. بعضی ها ممکن است بگویند: معنی صحت عبادت موافقت امر واقعی اولی است پس در نتیجه اگر«صلاه مع التیمم» خواندید یا نماز با استصحاب وضو خواندید و «ثم واجد الماء» شدید یا کشف خلاف شد این نماز موافقت امر در او تحقق ندارد. اما ممکن است، بعضی بگویند که نه موافقت الامر معنی صحت عبادت است حالا با کدام امر موافقت داشته باشد با هرامری می خواهد موافقت داشته باشد. چه با امر واقعی اولی و چه با امر واقعی ثانوی و چه با امر ظاهری با هرکدام موافقت داشته باشد این صحه العباده تحقق پیدا می کند. پس در حقیقت شبیه آنچه که در علم اصول و فقه به نام اجزا مطرح است و مورد اختلاف است که آیا امر ثانوی و امر ظاهری اقتضای اجزا می کند یا نه؟ شبیه این روی تفسیر صحت در کلام متکلم واقع می شود ممکن است که بعضی ها بگویند مقصود از موافقت الامر، موافقت امر واقعی اولی است در نتیجه نماز«مع التیمم لا یکون موافق للامر» نماز با استصحاب طهارت و وضو«لا یکون موافقا للامر» ممکن است که بعضی ها بگویند که نه معنای صحت موافقت الامر است حالا هرامری می خواهد باشد، می خواهد امر اولی باشد، ثانوی باشد و ظاهری باشد فرقی نمی کند.

جواب استاد از بیان آخوند«ره» در نسبی بودن معنای صحت و فساد

پس در حقیقت مرحوم آخوند ره مسأله اجزا و عدم اجزا و اختلاف انظار متکلمین در رابطه با امر که صحت را به معنی موافقت امر معنا کرده اند، این را دلیل قرار دادند که صحت و فساد دو